انواع افات


روش صحیح گرفتن مار ( آموزش مارگیری) در طبیعت :

قدم اول : قبل از مارگیری بایستی نوع مار از لحاظ سمی و یا غیر سمی بودن تشخیص داده شود.این کار کمک زیادی به کاهش استرس خود مارگیر و احتیاط در روش مارگیری می کند.

مارهای سمی خیلی کند حرکت می کنند و سر مثلثی شکل دارند و چشم های باریک و کشیده (به اصلاح شکل الف ) دارند و دارای دم هستند . یعنی انتهای بدن خیلی سریع باریک و نازک مثل دم موش می شود.

مارهای غیر سمی خیلی سریع حرکت می کنند و چشمان گردی دارند و گاز می گیرند ولی نیش ندارند و بدن یک تکه هست و دم ندارد.

اگر در ایران هستید با انواع مارهای ایران آشنا شوید و تصاویر آن را به خاطر بسپارید.(تصاویر مار)

برای تشخیص مارهای سمی و غیر سمی این فیلم را مشاهده کنید.

قدم دوم :

برای گرفتن مار اول مار را به محیطی هدایت کنید که بتوانید به حرکات مار مسلط باشید و کنترل کنید.می توانید با یک جسم مثل یک تکه چوب اینکار را بکنید. توجه داشته باشید که برخی مارها (عموماً) غیر سمی سرعت زیادی دارند و تمام مارها دارای قدرت پرش زیادی هستند .

در پشت سر مار بایستید . نکته قابل ذکر این است که هر چقدر انسانها از مارها وحشت دارند مارها چند برابر بیشتر از انسانها میترسند و معمولاً قصد فرار از انسان را  دارند و می خواهند از محل دور شوند و معمولاً پشتشان به سمت ما هست.

 

قدم سوم :

1-روش اول مارگیری با دست : با یک حرکت سریع با دست راست از انتهای بدن مار می گیریم . یعنی بیست سانتیمتری انتهای بدن مار و نرسیده به دم،چون اگر از دم مار بگیریم احتمال کنده شدن دم وجود دارد یا احتمال دارد مار به سمت خود فرد بپیچد.

(می توانیم  مار را از زمین بلند کرده و تاب دهیم تا گیج شود). مار را روی زمین می گذاریم و پای چپ را روی سمت سر حیوان می گذاریم و فشار ملایمی می آوریم .

سپس با انگشت شست دست چپ روی سر مار فشار می دهیم و با انگشت اشاره فک مار را می گیریم و فشار می دهیم . پس از کنترل سر، مار دیگر خطری ندارد.

و با دست راست نیز انتهای بدن حیوان را میگیریم و بلند می کنیم.

2- روش دوم مارگیری با چوب : 

انتهای چوب را روی سر حیوان قرار می دهیم  اگر چوب رو محکم و در محل مناسب قرار بدین عملا از مار کاری بر نمیاد.

ابتدا با انگشت اشاره ترجیحا دست راست محکم رویه سر مار فشار بیارید اصلا از کج و کوله شدن فک مار و یا بیرون زدنه زبونش نگران نباشید و حتما انگشتتونو محکم رویه سرش فشار بدین اگه فشار کم باشه مار براحتی میتونه از زیر دستتون فرار کنه و احتمالاًهم اولین کارش نیش زدن شما خواهد بود.

در مرحله بعد همچنان که فشار انگشت رویه سر مار ادامه داره جای انگشت اشارتون رو باانگشت شست دست چپ عوض کنین یعنی اروم انگشتتونو رویه سر مار بکشین و خارج کنین و پشت سرش انگشت شست رو جایگزین کنید.

حال دست راست ازاد میشه و بعد انگشت اشاره رو زیر فک مار ببرید و با این روش کاملا سره مار در اختیارتون هست و امکان هیچ اسیبی نمیباشد.

بعد از گرفتن مار تاکید میکنم که با دست راست حتما دم مار رو نگه دارین.

 برای آموزش مارگیری و گرفتن مار

در زیر تصاویر مارگیری (مراحل گرفتن مار) به ترتیب نمایش داده می شود :

گرفتن مار

گرفتن مار

 

گرفتن مار

گرفتن مار

گرفتن مار

گرفتن مار

گرفتن مار

 

گرقتن مار

گرفتن مار

گرفتن مار

گرفتن مار 

مقاله زیر چکیده کتاب " مار های ایران " اثر ماندگار مرحوم دکتر محمود لطیفی می باشد.

هدف از ارایه مطالب زیر گسترش اطلاعات در رابطه با شناخت انواع مارهای ایران به منظور جلوگیری از آسیب به افراد به صورت تصادفی می باشد. خواهشمند است در صورت مشاهده مار در محیط کار یا زندگی و نداشتن اطلاعات و تجربه کافی از تماس و تحریک آنها خودداری نمایید. شرکت ارمغان بهداشت محیط با دارا بودن مارگیر های حرفه ای و کارشناسان مجرب آماده ارایه کلیه خدمات در خصوص کلیه عملیات مارگیری ( گرفتن مار ) می باشد.

 

 

 فهرست مارهای ایران 

مارهای غیر سمی  AGLYPHA

 

خانواده تیفلوپیده   FAMILY TYPHLOPIDAE

مار کرمی شکل   Typhlops vermicularis

 Typhlops vermicularisمار کرمی شکل 

 

خانواده لیپتوتیفلوپیده    FAMILY LEPTOTYPHLOPIDAE

 مار خاکی   leptotyphlops macrorhynchus

خانواده بوآ   FAMILY BOIDAE

کورمار   Eryx jaculus

Eryx jaculus کور مار

کورمار تاتاری   Eryx tataricus

کورمار سلیمانی   Eryx miliaris

کورمار شنی   Eryx elegans

کورمار بلوچستانی   Eryx johni

کورمار خوزستانی   Eryx jayakari

کور مار تاتاری،کور مار شنی،کور مار سلیمانی،کور مار بلوچستانی،کور مار خوزستانی

خانواده کلوبریده   FAMILY COLUBRIDAE

مار آبی   Natrix natrix

مار آبی Natrix natrix

مار چلیپر   Natrix tessellata

مار چلیپر Natrix tessellata

 مار گرگی   Lycodon striatus

قمچه مار   Coluber najadum

مار گرگی Lycodon striatus

مار آتشی    Coluber jugularis

مار آتشی Coluber jugularis

مار قیطانی   Coluber rhodorhachis

مار قیطانی Coluber rhodorhachis

مار دستی  Coluber ventrimaculatus

مار دستی Coluber ventrimaculatus

مار خالدار   Coluber karelini

مار خالدار Coleber karelini

مار پلنگی   Coluber ravergieri

مار پلنگی Coluber ravergieri

 

 شتر مار شیرازی   Spalerosophis diadema schirazianus 

شتر مار شیرازی

مار شتری   Spalerosophis cliffordi

 

 

مار گورخری   Spalerosphis microlepis

مار گور خری Spalerosphis microlepis

مار درفشی   Lytorhynchus ridgewayi

مار الماسی      Lytorhynchus gaddi

مار درفشی و مار الماسی

گوند مار   Elaphe hohenacheri

 مار درختی   Elaphe longissima

گوند مار   Elaphe dione

گوند مار Elaphe hohenacheri

مار شلاقی   Elaphe quatuorlineata

مار شلاقی Elaphe quatuorlineata

گرگ مار   Coronella austriaca

لوس مار   oligon taeniolatus

مار سر سیاه   Rhynchocalamus melanocephalus

گرگ مار،لوس مار،مار سرسیاه

مار کوتوله   Eirenis collaris

تیرک مار   Eirenis punctatolineata

مار کوتوله   Eirenis meda

مار کوتوله و تیرک مار

مار کوتوله پارسی   Eirenis persicus

توله مار   Eirenis coronella

مار کوتوله   Eirenis modesta

توله مار Eirenis coronella

مارهای نیمه سمی   OPISTHOGLYPHA

افعی پلنگی   Telescopus rhinopoma

افعی پلنگی Telescopus rhinopoma

سوسن مار   Telescopus fallax

افعی سوسن   Telescopus tessellatus

آلو سر   Boiga trigonatum melanocephala

مار آلو سر Boiga trigonatum melanocephala

یله مار   Malpolon monspessulanus

یله مار Mapolon monspessulanus

یله مار   Malpolon m.insignitus

یله مار

طلحه مار   Malpolon moilensis

طلحه مار Malpolon moilensis

تیر مار   psammophis schokari

تیر مار   psammophis lineolatus

تیر مار   tephrometopon lineolatum

مارهای سمی   VENOMOUS SNAKES

خانواده آلاپیده   FAMILY ELAPIDAE

کفچه مار   naja naja oxiana

کفچه مار naja naja oxiana

کبرا   walterinnesia aegyptia

مار کبرا walterinnesia aegyptia

خانواده هیدروفیده   FAMILY HYDROPHIDAE

مار دریایی   Hydrophis cyanocinctus

مار دریایی  Hydrpphis cyanocinctus

مار دریایی   hydrophis schistosa

مار دریایی   hydrophis ornatus

مار دریایی   hydrophis spiralis

مار دریایی

خانواده ویپریده   FAMILY VIPERIDAE

افعی شاخدار   Cerastes cerastes

مار شاخدار   Pseudocerastes persicus

افعی شاخدار Ceradtes ceradtes

مار جعفری   Echis carinatus

 مار جعفری Echis carinatus

کک مار   Eristicophis macmahoni

کک مار Eristicophis macmahoni

افعی دماوندی   Vipera latifii

افعی دماوندی Vipera latifii

افعی دماوندی   Vipera latifii

افعی دماوندی

گرزه مار   Vipera lebetina

افعی البرزی   Vipera ursini

افعی البرزی Vipera ursini

افعی زنجانی   Vipera xanthina

افعی زنجانی Vipera xanthina

افعی تکابی   Vipera Xanthina sp.

افعی تکابی Vipera xanthina

خانواده کروتالیده   FAMILY CROTALIDAE

افعی قفقازی   Agkistrodon halys

افعی قفقازی agkistrodon halys

 

 

فهرست مارهای ایران بر حسب استانها

 مارهای استان مرکزی

مارهای غیر سمی : مار کرمی شکل - کور مار- کور مار سلیمانی - مار آبی – مار چلیپر- مار آتشی- قمچه مار- مار قیطانی- مار خالدار- مار پلنگی- مار شتری- مار گورخری- مار درفشی- گرگ مار- مار سر سیاه- مار کوتوله- تیرک مار- مار کوتوله

مارهای نیمه سمی :سوسن مار- افعی سوسن- افعی پلنگی- یله مار- تیر مار- تیرمار خراسانی

مارهای سمی :مار شاخدار- گرزه مار یا افعی- افعی دماوندی- افعی البرزی- افعی زنجانی- افعی قفقازی

مارهای استان گیلان

مارهای غیر سمی :مار آبی- مار آتشی- قمچه مار- مار پلنگی- مار کوتوله

مارهای سمی :گرزه مار یا افعی- افعی زنجانی- افعی قفقازی

مارهای استان مازنداران :

مارهای غیر سمی :مار کرمی شکل- کور مار- کور مار سلیمانی- مار آبی- مار آتشی- قمچه مار- مار پلنگی- مار درفشی- گوند مار- لوس مار

مارهای نیمه سمی : یله مار- تیرمار- تیرمار خراسانی

مارهای سمی : کفچه مار- مار جعفری- گرزه مار- افعی البرزی- افعی قفقازی

مارهای استان آذربایجان شرقی :

مارهای غیر سمی : کور مار- کورمار تاتاری- کور مار شنی- مار چلیپر- مار آتشی- قمچه مار- مار پلنگی- گوندمار- مار شلاقی- مار کوتوله- تیرک مار

مارهای نیمه سمی :سوسن مار- یله مار

مارها سمی : گرزه مار یا افعی- افعی البرزی- افعی زنجانی

مارهای استان آذربایجان غربی :

مارهای غیر سمی : کور مار- مار تاتاری- کورمار سلیمانی- مار آبی- مار چلیپر- مار آتشی- قمچه مار-   

مار پلنگی- مار درختی- مار شلاقی- مار کوتوله- تیرک مار

مارهای نیمه سمی :سوسن مار-یله مار

مارهای سمی :گرزه مار یا افعی-افعی البرزی-افعی زنجانی-افعی تکابی

مارهای استان اردبیل :

مارهای نیمه سمی :مار آتشی- قمچه مار- مار پلنگی- مار شلاقی- مار کوتوله پارسی

مارهای نیمه سمی :یله مار

مارهای سمی  :گرزه مار یا افعی

مارهای استان خوزستان :

مارهای غیر سمی :مار کرمی شکل- مار خاکی- کور مار- کور مار تاتاری- کورمار سلیمانی- کورمار خوزستانی- مار چلیپر-

قمچه مار- مار قیطانی- مار پلنگی- مار شتری- مار گورخری- مار درفشی- مار الماسی- مار سر سیاه- مار کوتوله- توله مار- مار کوتوله پارسی

مارهای نیمه سمی : افعی سوسن- یله مار- طلحه مار- تیر مار

مارهای سمی : کبرا- افعی شاخدار- مار جعفری- مار شاخدار- گرزه مار یا افعی

مارهای استان فارس :

مارهای غیر سمی :مار کرمی شکل- مار چلیپر- مار قیطانی- مار پلنگی- مار شتری- مار گورخری- تیرک مار- مار کوتوله پارسی

مارهای نیمه سمی :افعی پلنگی- تیر مار- تیرمار خراسانی

مارهای سمی :مار شاخدار- گرزه مار یا افعی

مارهای استان کرمان :

مارهای غیر سمی : مار کرمی شکل- قمچه مار- مار پلنگی- مار شتری- مار درفشی- تیرک مار

مارهای نیمه سمی : تیرمار- تیرمار خراسانی

مارهای سمی :

مار جعفری- کک مار- مار شاخدار

مارهای استان خراسان :

مارهای غیر سمی : کورمار- کورمار تاتاری- کورمار سلیمانی- کور مار شنی- مار چلیپر- مار آتشی- قمچه مار- مار قیطانی- مار خالدار- مار پلنگی- مار شتری- مار کوتوله

مارهای نیمه سمی :افعی پلنگی- آلو سر- یله مار- تیرمار- تیرمار خراسانی

مارهای سمی :کفچه مار- مار جعفری- مار شاخدار- گرزه مار یا افعی

مارهای استان اصفهان :

مارهای غیر سمی :کورمار سلیمانی- مار چلیپر- مار اتشی- قمچه مار- مار قیطانی- مار پلنگی- مار گورخری

مار های نیمه سمی :سوسن مار- افعی سوسن- تیرمار- تیرمار خراسانی

مارهای سمی :مار شاخدار- گرزه مار یا افعی

مار های استان سیستان و بلوچستان :

مارهای غیر سمی :کور مار- کور مار سلیمانی- کور مار بلوچستانی- مار گرگی- قمچه مار- مار خالدار- مار پلنگی- مار شتری- مار درفشی

مار نیمه سمی :افعی پلنگی- آلو سر- تیر مار- تیرمار خراسانی

مار سمی : مار جعفری- مار شاخدار

مارهای استان کردستان :

مارهای غیر سمی : مار چلیپر- قمچه مار- مار قیطانی- مار پلنگی- تیرک مار

مار نیمه سمی :افعی سوسن

مارهای سمی : گرزه مار یا افعی-افعی زنجانی

مارهای استان هرمزگان – بوشهر

مارهای غیر سمی : کورمار خوزستان- مار آتشی- مار قیطانی- مار شتری- مار الماسی

مارهای نیمه سمی : یله مار- طلحه مار

مارهای سمی : مار جعفری- مار دریایی

مارهای استان همدان :

مارهای غیر سمی :مار درختی- مار شلاقی- مار چلیپر- مار آتشی- قمچه مار- مار پلنگی- مار گورخری- تیرک مار

مارهای نیمه سمی :سوسن مار- یله مار

مارهای سمی :گرزه مار یا افعی – افعی زنجانی

مارهای استان لرستان :

مارهای غیر سمی :مار چلیپر- مار آتشی- مار پلنگی- مار گورخری- تیرک مار

مارهای نیمه سمی :تیر مار خراسانی

مارهای سمی :گرزه مار یا افعی

مارهای استان سمنان :

مارهای غیرسمی : مار آتشی- مار پلنگی- مار خالدار- مار قیطانی- گوند مار

مارهای نیمه سمی : سوسن مار- افعی پلنگی- تیرمار- تیرمار خراسانی

مارهای سمی : کفچه مار- مار جعفری- مار شاخدار- افعی قفقازی

مارهای استان زنجان :

مارهای غیر سمی : کورمار تاتاری- مار چلیپر- مار آتشی- قمچه مار- مار پلنگی- مار شتری- مار شلاقی- مار کوتوله- تیرک مار

مارهای نیمه سمی : سوسن مار- یله مار

مارهای سمی : مار شاخدار- گرزه مار یا افعی- افعی البرزی- افعی زنجانی

مارهای استان یزد :

مارهای غیر سمی :مار شتری

مارهای سمی :مار شاخدار

 

دور کردن مار از محل زندگی :

یک از دغدغه های افرادی که در محل های خارج از مناطق شهر ی مانند مناطق روستایی و کوهستانی زندگی می کنند وجود مار در محل باغ یا خانه هایشان می باشد و به دنبال پیدا کردن راهکارهایی برای دور کردن مار از محل زندگی و باغ خود هستند :

راهکارهای ما برای دور کردن یا بهتر بگم دور نگهداشتن مار از محل زندگی یا باغ شما به شرح زیر است :

1- تمیز نگهداشتن حیاط و باغ : بایستی علف های هرز و هیزم و درخت های خشک شده را از حیاط و باغ جمع آوری کرد و از دپوی هیزم،علف و زاله و وسایل مستهلک و اسقاطی غیر قابل مصرف در حیاط و یاغ خودداری کرد .

نکته مهم اینست که مارها به دلیل خونسرد بودن به دنبال محل های خنک برای استراحت و زندگی هستند .

2-حرص بموقع مناسب درختچه ها:   گیاهان بالارونده و خود رو و درختچه ها را به موقع حرص کنید تا شاخ و برگ آن به زمین نرسد و برگهای زیر آن را جمع آوری کنید تا تابش نور خورشید باعث خشک بودن زیر درختچه ها شود تا مارها در زیر آنها پناه نگیرند.

3-جلوگیری از جمع شدن آب : با اصلاح شیب زمین و جلوگیری از جمع شدن آّ در محل حیاط و زیر درختچه ها مانع تجمع مار در آن قسمت شوید .

تجمع آب همچنین باعث رشد و تکثر پشه های می شود.

4-بهسازی محیط : با پوشاندن و پردن حفره ها و سوراخ ها و شکستگی هایی که در دیوار منزل یا حصار باغ وجود دارد و همچنین شکاف پنجره ها و استفاده از توری های ریز و همچنین تجهیز جوی آب ورودی به داخل باغ باعث جلوگیری از ورود مار به داخل منزل یا باغ شوید .

استفاده از توری های ریز درب و پنجره استاندارد باعث جلوگیری ازورود حشرات پرنده مثل پشه و مگس نیز می شود.

از برگ های سوزنی شکل مانند کاج یا پوسته تخم مرغ یا رگ درخت راج (خاس) یا سنگریزه بر روی خاک باغچه استفاده کنید تا خزیدن مار بر روی آنها مشکل باشد .

5-از بین بردن منابع غذایی مار :  مارها از جوندگان بخصوص موش و بعضی از حشرات تغذیه می کنند، با سمپاشی و طعمه گذاری مناسب منابع غذایی مار حذف شده و مار در آن محل مشاهده نمی شود . این روش برای حذف مارمولک که از حشرات تغذیه می کند فوق العاده موثر است و روش خود شرکت ارمغان بهداشت محیط نیز برای برخورد با مارمولک این روش است.

6-استفاده از دور کننده : در صورتی که تعداد مارها در محل زیاد باشد می شود از دورکننده های استانداردی که در فروشگاههای سم فروشی عرضه می شود استفاده کرد .

این دورکننده های مار معمولاً از ترکیب گوگرد و نفتالین درست شده اند و با انتشار گاز مربوطه با عث جلوگیری از ورود مار و عقرب به داخل باغ یا حیاط می شند . معمولاً عمر این دور کننده ها 30 تا 45 روز می باشد که البته با تابش مستقیم نور آ،تاب و رطوبت و بارندگی عمر کوتاهتری دارند.

برای انتخاب شرکت سمپاشی معتبر این مقاله را مطالعه نمایید .

 

 

مایت ها (هیره ها )

Mites

ما در این مقاله مایت ها (هیره ) را به طور کامل تعریف می کنیم و علائم و درمان بیماریهای ناشی از مایت ها مانند گال (جرب ) را توضیح می دهیم و روش سمپاشی گال و سموم موثر بر روی مایت ها یا گال را بیان می کنیم . برای رهایی از گال مقاله زیر را با دقت مطالعه کنید :  

در وهله اول باید تفاوت بین کنه ها و مایت ها را بررسی کنیم تا آنها را با هم اشتباه نگیریم :

بسیاری از متخصصین حشره شناسی کشاورزی به کلیه اعضای زیر رده آکارینا در فارسی ،کنه  می گویند و آنها را تحت عنوان کنه های دامی،گیاهی و شکارچی و براساس راسته ها و خانواده های مختلف تقسیم بندی می کنند،ولی در منابع غیر فارسی از دو اصطلاح Tick که معادل نام عمومی اعضای راسته Metastigmata و اصطلاح Mite که به اعضای سایر راسته های آکارینا گفته می شود، استفاده می گردد که به خصوص در حشره شناسی پزشکی بسیار متداول و مورد استفاده است. در برخی منابع کلمه هیره را معادل Mite در نظر می گیرند که در این مقاله ترجیح داه شده از کلمه مایت استفاده شود.

مایتها بسیار متنوع و پرجمعیت هستند و تقریباً در همه جای زمین یافت می شودند. اکثراً موجوداتی میکروسکوپی هستند و با چشم غیر مسلح فقط انواع درشت آنها را میتوان دید. معممولاً کمتر از 2 میلی متر طول دارند. فاقد اندام هالر Holler organ بر روی پنجه اول هستند و اکثراً موهای درشت و مشخصی در سطح بدن دارند. تعداد محدودی از مایت ها اختصاصاً انگل انسان بوده و قادر به ایجاد عوارض و یا انتقال بیماری هستند که به شرح آنها می پردازیم :

کنه ها و مایتها Mite  دارای اختلافت مرفولوژیک و بیولوژِیک مشخص هستند:

1-اندازه کنه : کنه ها معمولاً درشت و در مرحله بلوغ بزرگتر از 2 میلی متر هستند ولی مایتها اکثراً میکروسکوپی و کوچک هستند و در مرحله بلوغ به ندرت به 2 میلی متر می رسند.

2- هیپوستوم در کنه ها دندانه دار ولی در مایتها غالباً ساده و بدون دندانه است.

3- کنه ها در سطح پشتی پنجه پای اول دارای یک عضو حسی به شکل فرورفتگی حاوی موهای حسی موسوم به اندام هالر می باشند ولی مایتها فاقد این عضو حسی هستند.

4- کنه ها اکثراً بندپایانی کم مو و یا با موهای کوتاه و نامشخص در سطح بدن و پاها هستند ولی مایتها غالباً پرمو و دارای موهای بلند و مشخص در سطح بدن هستند که گاهی برای انسان حساسیت زا نیز می تواند باشند.

از نظر بیولوژی نیز کنه ها تماماً دارای زندگی انگلی و خونخوار هستند ولی مایتها از نظر رژیم غذایی و نحوه زندگی بسیار متنوعند. تعداد زیادی از آنها زندگی آزاد و غیر انگلی دارند و از مواد پوسیده و یا قارچها تغذیه می کنند. برخی گیاهخوار و انگل گیاهان و درختان مختلف و آفت کشاورزی هستند . تعدادی خونخوار و انگل انسان، حیوانات اهلی و پرندگان هستند و بالاخره بعضی از آنها شکارچی بوده و از تخم ، لارو و بالغ حشرات و بندپایان دیگر تغذیه میکنند .

کنه ها همگی تخمگذارند ولی مایتها عاوه بر تخم ممکن است زنده زایی داشته باشند.

 

1- Sarcoptes scabiei

به این گونه Scabies Mite  یا هیره مولد خارش گفته شده که عامل ایجاد بیماری جرب یا گال در انسان است و به راسته آستیگماتا تعلق دارد.

زیر گونه های متعددی از این مایت تشخیص داده شده که هر کدام عامل جرب در میزبان خاص خود است. زیر گونه S.s.hominis در انسان S.s.canis در سگ  S.s.equi در اسب، S.s.suis  در خوک S.s.cameli در شتر ایجاد بیماری می کنند. تمام زیر گونه های ذکر شده از نظر شکل ظاهری مشابه و غیر قابل تشخیص هستن،ولی قادر به آلوده کردن میزبانهای دیگر نبوده و ندرتاً باعث عوارض می شوند.گال شتری قابلیت سرایت بیشتری دارد و بیشتر باعث ابتلای انسان می گردد. سایر جنسها و گونه های این خانواده  Sarcoptidae در انسان ایجاد بیماری نمی کنند و در دامپزشکی اهمیت دارند.

 

الف- مرفولوژی سارکوپتس اسکابیئی :

این مایت دارای بدنی گرد تا کمی بیضی و یکپارچه به طول 300 تا 450 میکرون در نوع ماده و 200 تا 250 میکرون در نرها و سفید رنگ است. قطعات دهان شامل یک هیپوستوم مثلثی شکل و کوتاه ،یک جفت کلیسر انبر ماند و دو شاخه و یک جفت پالپ بوده که به جلوی بدن متصل هستند. پاها کوتاه،پنج بندی،تلسکوپی و دارای فرمی خاص هستند که در تشخیص سارکوپت بسیار موثر است. بدین شکل که دو جفت پای جلویی مشخص و هر کدام به یک ابریشم کوتاه pedicel و یک اندام بادکش مانند ختم می شوند که مایت فقط دارای دو جفت پا است. در نوع ماده دو جفت پای عقبی به ابریشمهای خیلی بلند منتهی می شوند. ولی در نرها فقط پاهای سوم دارای ابریشم بلند است. پای چهارم دارای ابریشم کوتاه و بادکش است. سطح پشتی بدن دارای برجستگی های منظم،میخ مانند و درشت است.

 عامل جرب یا گال- مایت -هیره

عامل جرب

 

ب- بیولژِی سارکوپتس اسکابیئی :

مایت ها مثل سایر آکارینا دارای دگردیسی ساده هستند و مراحل زندگی شامل تخم،لارو یا سه جفت پا،دو مرحله نمفی و بالغ است. مایتهای ماده بالغ پس از جفتگیری در سطح پوست شروع به سوراخ کردن و وارد شدن به زیر پوست می کنند به شکلی که پس از حدود 2.5 دقیقه کاملاً به زیر پوست رفته و ناپدید می شوند.نرها قادر به حفر پوست نیستند و پس از مدت کوتاهی حرکت در سطح پوست از بین می روند. مایتهای ماده روزانه 2 تا 3 میلی متر در زیر لایه شاخی پوست تونل حفر کرده و پس از چندین روز تونلهای مارپیچ که در ابتدا قرمز و سپس سیاه رنگ می شوند، در زیر پوست مشاهده می گردند که طول این تونلها از چند میلی متر تا چند سانتیمتر متغیر است.

مایتهای ماده حدود 2 ماه زنده می مانند و در طی این مدت چندین تخم (حدود 4 تا 6 تخم ) در طول تونل قرار می دهند. تونلها حاوی تخم،لارو،پوسته های لارو،مدفوع و مایت بالغ است. مایتهای بالغ همیشه در انتهای تونلها قرار دارند و معمولاً قادر به برگشت و خروج از تونلها نیستند و از سلولهای پوست و مایعات درون و بین سلولی تغذیه می کنند .

تخمها پس از 3 تا 8 روز باز شده، لاروهای شش پا از آن خارج می شوند. لاروها به سطح پوست آمده و برای خود گودالهایی در سطح پوست یا در فولیکولهای مو حفر می کنند، البته تعداد کمی از لاروها موفق به چنین کاری شده و اکثراً تلف می شوند. لاروهایی که موفق به استقرار در زیر پوست بشوند پس از 2 تا 3 روز تبدیل به نمف و پس از دو پوست اندازی دیگر تبدیل به بالغ می شوند. سیکل تخم تا تخم این مایت ممکن است کمتر از 2 هفته باشد.احتمالاً مایتهای ماده بالغ یا نمفهای سن دو که در سطح پوست حرکت می کنند فرم انتقال انگلی هستند. در آلودگی های تیپیک تعداد مایت ماده بالغ فقط 10 الی 15 عدد است و ندرتاً تعداد مایت در آلودگی های شدید به پنجاه عدد می رسد. ابتلا به گال بیشتر در شرایط نامساعد بهداشتی و محیطی و تراکم جمعیت رخ داده و در زمان جنگها، بلایای طبیعی و در اردوگاهها،زندانها و شبانه روزیها شیوع بیشتری دارد.

ج- بیماریزایی :

در آلودگی های اولیه خارش و تحریکات پوستی معمولاً با تاخیر ظاهر می شوند و گاهی برای چند هفته علایمی دیده نمی شود. اولین علایم ظاهر شده خارشهای شبانه و متعاقب آن بروز راشهای پوستی در اثر حساس شدن بدن فرد به مایت است که در قسمتهای مختلف بدن و حتی بدون وجود مایتهای بالغ ظاهر می شوند. علایم بیماری در بزرگسالان همیشه از گردن به پایین دیده می شود ولی در نوزادان و کودکان کوچک ممکن است در سر و صورت نیز دیده شود. در موارد نادر که به گال نروژی یا گال پوسته دار Norwegian or Crusted scabies  معروف است ، تعداد مایت به هزاران و گاهی میلیونها عدد می رسد. این فرم از بیماری در افرادی که دچار نقص سیستم دفاعی بدن هستند و قادر به ایجاد مقاومت و محافظت در برابر مایت نیستند، پیش می آید و معمولاً با خارش و تحریکات جزیی همراه است. برای مثال افراد مبتلا به سرطان که داروهای ضد سرطان استفاده می کنند، افرادی که داروهای کاهش دهنده سیستم دفاعی بدن مثل کورتیکو استروئیدها را برای مدت طولانی مصرف می کنند و مبتلایان به ایدز در معرض ابتلا به گال نروژی قرار دارند. به تدریج با پیشرفت بیماری تحریکات و خارش شدت یافته و تونلهای مارپیچ زیر پوست مشاهده می شوند. پس از چند روز تا چند هفته پوست دچار کراتوز شده و حالت پوسته دار پیدا می کند.خارشهای مکرر و شدید شبانه باعث آسیب بیشتر پوست شده و نهایتاً ممکن است باعث پیدایش عفونتهای ثانویه باکتریال و قارچی در سطح پوست شوند. در صورت عدم درمان،علایم بیماری کاهش یافته و حتی برطرف می شوند و بیمار مزمن می گردد. چنین افرادی باعث انتقال و شیوع بیماری در جامعه می شوند. تشخیص بالینی گال از طریق مشاهده علایم و بررسی تابلوی کلینیکی بیماری بوده و تشخیص آزمایشگاهی آن از طریق نمونه برداری و مشاهده مایت بالغ و سایر مراحل زیستی آن صورت می گیرد. بدین منظور افراد مجرب بایک لوپ دستی و یک سوزن تشریح ظریف و بررسی راشها و تونلهای زیر پوست قادر به مشاهده انگل هستند. ولی برای برداشت انگل از زیر پوست باید ابتدا یک لام و یک قطره روغن معدنی یا سرم فیزیولوژی راروی لام آماده کرد، سپس قسمتهای از پوست که آلودگی دارند و زیاد خارانده نشده و هیچ پماد یا دارویی نیز بر روی آن قسمت استعمال نشده باشد را انتخاب و با خراش دادن یا ماساژ پوست توسط اسکالپل در قسمت تونلها یا راشها و یا با باز کردن تونلهای پوستی توسط سوزن ظریف و برداشتن تونلها به خصوص در قسمت انتهایی و انتقال مواد برداشت شده یا مواد چسبیده به اسکالپل به لام، نمونه را تهیه و اقدام به بررسی میکروسکوپی لام حاصله کرد. در صورت نمونه برداری صحیح می توان مایت بالغ،نمف، لارو یا تخم و یا حتی پوسته های مایت را مشاهده کرد. در صورت تایید آلودگی یکی از افراد خانواده نیازی به نمونه برداری از سایرین نبوده و درمان بایستی در مورد همه اعمال گردد.

درمان و سمپاشی گال و جرب :

داروی معمول برای درمان گال(سم مخصوص گال یا داروی ضد مایت ) ،لیندین یا BHC  یا گاما بنزن است که به صورت لوسیون،کرم و شامپو در دسترس قرار دارد. داروی دیگر امولسیون 25 درصد بنزیل بنزوات است که این ترکیبات بایستی در تمام سطح بدن از گردن به پایین مصرف شوند. ترکیبات گوگردی مثل متیگال و تتموزول نیز اثر درمانی مناسب دارند. معمولاً استحمام کافی و یک نوبت مصرف دارو بهبودی کامل ایجاد می کند ولی تکرار درمان پس از 2 الی 7 روز به منظور اطمینان از بهبودی توصیه می شود.

در مورد تتموزول که به صورت صابون تهیه شده است سه نوبت مصرف دارو به صورت یک روز در میان توصیه شده است. افراد مبتلا و در حال درمان بایستی تا بهبودی کامل از مصرف مواد محرک مثل فلفل و ادویه جات به منظور کاهش خارش و تحریکات پوستی خودداری کنند.

 توجه کنید اولین اقدام برای کسانی که درگیر گال هستند این است که به یک پزشک متخصص پوست مراجعه کنند تا تشخیص و درمان دارویی ضد مایت صورت گیرد . مهمترین راه رهایی از گال درمان دارویی هست و سمپاشی گال یا جرب فقط با توصیه پزشک صورت گیرد . سمپاشی بدون درمان دارویی هیچ فایده ای ندارد . چون گال درون پوست زندگی می کند. 

2- Demodex folliculorum

این مایت نیز انگل اجباری و اختصاصی انسان بوده و به مایت فولیکولی (follicle mite)  معروف است و به طور معمول بیماریزا نیست . از نظر طبقه بندی متعلق به خانواده دمودسیده و راسته پروستیگماتا است.

الف- مرفولوژی و بیولوژی :

از نظر شکل ظاهری مایتهای کشیده و کرمی شکل به طول 200 تا 400 میکرون هستند . قطعات دهانی در جلوی بدن مشخص است. پاها کوتاه و پنج بندی و شکم دارای خطوط عرضی متعدد و مشخص می باشد.

از نظر بیولوژی این مایت کاملاً شناخته نشده ولی مایتهای بالغ به طور طبیعی در فولیکولهای مو و غدد چربی در صورت و بیشتر در اطراف بینی،پلکها و ترشحات گوش زندگی می کنند و به نظر می رسد تمام مراحل رشدی خود را در یک محل سپری می نمایند. در بعضی مواقع پوست را سوراخ و به قسمتهای زیرین پوست و یا به سطح پوست آمده و ایجاد عوارض می کنند. میزان شیوع آلودگی در جوامع مختلف متفاوت و غالباً بالاست و از حدود 20 درصد در افراد زیر 20 سال تا حدود 100 درصد در افراد بزرگسال متغیر است. انواع حیوانی دمودکس مثل D.canis  و D.equi  در حیوانات ایجاد جربهای خطرناک و حتی کشنده در سگ،اسب و سایر پستانداران اهلی و وحشی می کنند ولی قابل سرایت به انسان نیستند.

ب- بیماریزایی، تشخیص و درمان دمودکس :

همانطور که ذکر شد،این مایت در انسان غیر بیماریزاست ولی گاهی به تعداد زیاد در سر و صورت یافت می شود. در این صورت در اثر تحرک و خروج از پوست ممکن است باعث ایجاد جوشهای چرکی کوچک و نفوذ میکروبهایی مثل استرپتوکوکهای پیوژنز به درون پوست  و زرد زحم شوندو نفوذ مایتها به بافتهای زیرین پوست نیز ممکن است باعث واکنشهای التهابی،گرانولوماتوز،بثورات جلدی و در موارد نادری باعث ریزش مژه شود.

تشخیص الودگی ساده و از طریق ماساژ پوست اطراف بینی،چشم و گوش،نمونه برداری از ترشحات چربی خارج شده و بررسی میکروسکوپی آن صورت می گیرد.

درمان توسط لوسیون گامابنزن و یا شامپوی سلنیوم سولفاید با یک نوبت مصرف دارو در سر و صورت انجام می گیرد.

 

3- مایت های بوته زار (chigeer mites )

گونه های متعددی از مایت های خانواده Trombiculidea  از راسته پروستیگماتا وجود دارند که به chigeer mites  یا مایت های تیفوس بوته زار معروفند. این مایت ها در اکثر مناطق گرمسیری و معتدل جهان یافت می شوند و فقط در مرحله لاروی به انسان و حیوانات بزرگ حمله کرده و خونخواری می کنند ولی نمفها و بالغ آنها شکارچی حشرات کوچک یا تخم حشرات هستند و زندگی غیر انگلی دارند . تاکنون نزدیک به 300 گونه از این مایت ها شناسایی شده اند.

الف- مرفولوژی :

مایت های بالغ نسبتاً درشت، گاهی نزدیک به دو میلی متر طول داشته، قرمز رنگ هستند و بدن دو قسمتی شبیه عدد 8 انگلیسی دارند. اکثر طبقه بندی این مایت ها براساس مشخصات لارو پایه گذاری شده است.

ب- بیولوژی :

مایتهای بالغ جهت تغذیه و تولید مثل نیاز به شرایط خاص محیطی از نظر حرارت،رطوبت،پوشش گیاهی و فون جانوران کوچک و بندپایان به خصوص حشرات دارند.بدین جهت معمولاً پراکندگی آنها به شکل لکه ای و در محل های کوچک ولی با جمعیت بالا دیده می شود که به ایم محل ها جزیره هیره گفته می شود.

اندازه مایت

ج- اهمیت پزشکی :

گونه های مهم از نظر پزشکی متعلق به جنس لپتوترومبیدیوم (Leptotrombidium)و ترومبیکولا (Trombicula)هستند. مهمترین گونه ها شامل L.deliense  - L.akamushi و L.fletcheri هستند که قبلاً در جنس ترومبیکولا تقسیم بندی می شوند.

اهمیت پزشکی این مایت ها از دو جنبه مطرح است : 1-گزش و عوارض ناشی از آن و 2- انتقال عوامل بیماریزا

1-      گزش و عوارض ناشی از آن : بسیاری از گونه ها در مناطق مختلف دنیا با حمله به انسان،خونخواری و تزریق بزاق سبب خارشهای شدید و تحریکات آلرژیک موضعی و گاهی عمومی می شوند که به خارش دروگرها،خارش پاییزه و خارش بوته زار معروف است. خارش و تحریکات پوستی پس از حدود 12 الی 24 ساعت از شروع گزش به حداکثر می رسد. در افرادی که تماس قبلی با مایت داشته و حساس شده اند خارش خیلی سریع شروع می شود. این عوارض معمولاً متعاقب قدم زدن، توقف و یا کار در مزارع به خصوص غلات در مراتع طبیعی ایجاد می شود.

2-      انتقال عوامل بیماریزا : انتقال تیفوس بوته زار یا تیفوس هیره ای یا Scrub typhus توسط مایت ها صورت می گیرد.این بیماری فقط در آسیا دیده شده و عامل آن ریکتزیا تسوتسو گاموشی یا ریکتزیا اورینتالیس (R.orientalis or R.tsutsugamushi ) است.

برای استقرار و انتقال بیماری در یک منطقه چهار عامل شامل هیره ها یا مایت های ناقل، جوندگان وحشی مثل راتوسها،گیاهان انتقال دهنده ثانویه هیره ها مثل بوته، علف و نهالهای جوان و بالاخره ریکتزیا باید وجود داشته باشند. چون مایتها در طول عمر خود فقط یکبار خونخواری می کنند. برای انتقال بیماری وجود انتقال عمودی (انتقال از طریق تخم ) بین مایت ها ضروری است و قطعا صورت می گیرد. به این بیماری تب درو گرها، تب مرغزار و یا تب تسوتسو گاموشی نیز گفته می شود.

مبارزه و سمپاشی :

در شرایط معمول استفاده از چکمه و لباس کار مناسب برای کشاورزان و همچنین استفاده از دورکننده مثل بنزیل بنزوات، دی متیل فتالات و دی بوتیل فتالات می تواند باعث ایجاد محافظت فردی از گزش هیره ها گردد. در مناطق شدیداً آلوده با استفاده از سموم شیمیایی مثل مالاتیون،بایگون،دیازینون و سموم دیگر باید اقدام به سمپاشی منطقه نمود سمپاشی زمینی به صورت آئروسل یا فوگر مناسب است و در صورت وسعت زیاد منطقه سمپاشی هوایی به طریقه U.L.V  باعث کنترل مایت ها می شود.

3-      مایت های مولد حسایت و آلرژی : برخی از مایت ها با داشتن پوسته ها و موهای بلند آلرژن از یک طرف و گزش و خونخواری و فعالیت در سطح و یا حتی درون بدن باعث ایجاد عوارض آلرژیک تنفسی،خارش و التهابات پوستی و بروز حساسیت و تنگی نفس می شوند. به گروهی از این مایت ها به دلیل حضور در منازل و قرارگرفتن روی مواد غذایی،انباری،فرش،پشم و چرم و گرد و غبار حاصله از آنها، مایتهای گرد و غبار منزل یا House dust mites گفته می شود. برخی از مایت ها نیز که ممکن است زندگی انگلی بر روی حیوانات و یا زندگی آزاد و غیر انگلی داشته باشند، به شکل تصادفی در سطح پوست انسان قرار گرفته و منجر به بروز زخمهای پوستی می شوند و به همین دلیل به آنها مایت های مولد درماتیت می گویند. مهمترین خانواده ها و گونه های مایت ها از این نظر نام برده می شود :

1-خانواده Pyroglyphidae

2- خانواده Acaridae (Tyroglyphidae)

3-خانواده Pyemotidae

4-خانواده Dermanyssidae

مبارزه و سمپاشی :

برای مبارزه با مایت های گرد و غبار و سایر مایت های موجود در منازل و اماکن مسکونی می توان از سمپاشی اماکن با گرد پرمترین 0.5 درصد، تمفوس 2 % و لیندین 1% استفاده نمود . مصرف ترکیبات دورکننده مثل دی اتیل تولوآمید و بنزیل بنزوات در مورد مایت های پیموتیده و درمانیسیده مفید است.

نظافت کلی منزل و جارو کشیدن به خصوص جارو برقی در کاهش جمعیت مایت ها موثر است.

برای انتخاب شرکت سمپاشی معتبر این مقاله رو مطالعه نمایید .

 

سمپاشی کنه : 

طبق تجربه من در سمپاشی منازل علیه کنه کبوتر معمولا آلودگی در شمال تهران و منازلی که در طبقات بالای ساختمان هستند دیده می شود و معمولا در پشت پنجره ها یا کانال کولر که کبوتر های وحشی مثل یاکریم لانه ساخته بودند و آنجا را ترک کرده اند به داخل منزل نفوذ کرده است. روش سمپاشی کنه کبوتر به این صورت است که بایستی از ترکیب سموم فسفره و پیرتیروئیدی استفاده کرد و محل لانه کبوتر و محل استراحت در منزل مانند مبلمان و تخت و تشک را به خوبی سمپاشی کرد و برای 24 ساعت منزل را ترک کنید و پس از مراجعه نسبت به شستشوی لوازم منزل اقدام کنید.

ما درشرکت ارمغان بهداشت محیط با توجه به نوع شغل و وظیفه ای که در جامعه برای سمپاشی و کنترل آفات داریم، متوجه شدیم در 3 سال گذشته میزان آلودگی به کنه کبوتر در خانه به شدت افزایش یافته است و باعث نگران مردم شده است . در این مقاله سعی می کنم اطلاعات شفاف و بهتری درخصوص تشخیص کنه کبوتر و پیشگیری از آلودگی منازل به کنه کبوتر و مبارزه با کنه کبوتر در خانه و  روش های سمپاشی کنه ارایه بدم .

کنه ها Ticks

 

پس از رده حشرات مهمترین رده بندپایان از نظر پزشکی، عنکبوتیان هستند.

این رده دارای زیر رده های متعددی است که برخی از آنها مثل کنه ها و مایتها، عقربها و عنکبوتها حایز اهمیت پزشکی قابل توجهی هستند. مهمترین زیر رده عنکبوتیان acarina یا Acari است که شامل کنه ها و مایت ها بوده و به راسته های مختلفی تقسیم می شود. در تمامی عنکبوتیان قطعات دهانی از دو جفت پیوست تشکیل شده که اولین جفت کلیسر نام داشته و معمولاً در انتهای مضرس و انبر مانند است و برای پاره کردن پوست میزبان و تغذیه به کار می رود. جفت دوم این پیوستها پالپ یا پدی پالپ Pedipalp یا پای آرواه ای است.که به صورت یه عضو حسی و گاهی نیز به شکل انبرک یا دست یا عضو گیرنده عمل می کند. 

کنه ها و مایتها Mite  دارای اختلافت مرفولوژیک و بیولوژِیک مشخص هستند:

1-اندازه کنه : کنه ها معمولاً درشت و در مرحله بلوغ بزرگتر از 2 میلی متر هستند ولی مایتها اکثراً میکروسکوپی و کوچک هستند و در مرحله بلوغ به ندرت به 2 میلی متر می رسند.

2- هیپوستوم در کنه ها دندانه دار ولی در مایتها غالباً ساده و بدون دندانه است.

3- کنه ها در سطح پشتی پنجه پای اول دارای یک عضو حسی به شکل فرورفتگی حاوی موهای حسی موسوم به اندام هالر می باشند ولی مایتها فاقد این عضو حسی هستند.

4- کنه ها اکثراً بندپایانی کم مو و یا با موهای کوتاه و نامشخص در سطح بدن و پاها هستند ولی مایتها غالباً پرمو و دارای موهای بلند و مشخص در سطح بدن هستند که گاهی برای انسان حساسیت زا نیز می تواند باشند.

از نظر بیولوژی نیز کنه ها تماماً دارای زندگی انگلی و خونخوار هستند ولی مایتها از نظر رژیم غذایی و نحوه زندگی بسیار متنوعند. تعداد زیادی از آنها زندگی آزاد و غیر انگلی دارند و از مواد پوسیده و یا قارچها تغذیه می کنند. برخی گیاهخوار و انگل گیاهان و درختان مختلف و آفت کشاورزی هستند . تعدادی خونخوار و انگل انسان، حیوانات اهلی و پرندگان هستند و بالاخره بعضی از آنها شکارچی بوده و از تخم ، لارو و بالغ حشرات و بندپایان دیگر تغذیه میکنند .

کنه ها همگی تخمگذارند ولی مایتها عاوه بر تخم ممکن است زنده زایی داشته باشند.

 انواع کنه ها : کنه های نرم و کنه های سخت

 

خانواده Argasidae یا کنه های نرم  soft ticks

الف- مرفواژی کنه های نرم : دارای بدنی پهن، بیضی، تخم مرغی و گاهی تقریباً چهار گوش هستند. پوست یا کوتیکول سخت، چرمی و یکنواخت است و پوشیده از پاپیلها یا برجستگی های کتینی است که در انواع مختلف شکل و اندازه آنها متغیر است.

شکل کنه و مرفولوژی کنه

ب- بیولوژی کنه های نرم : این کنه ها در تمام مراحل زندگی پس از خروج از تخم خونخوار هستند . کنه های نرم دارای دگردیسی ساده بوده و کنه خارج شده از تخم دارای سه جفت پا می باشد و لارو می باشد. این لارو پس از اولین پوست اندازی دارای چهار جفت پاشده و نمف نامیده می شوند. کنه های ماده تخمهای خود را به شکل دستجات 15 تا 300 عددی در محل زندگی میزبان و در جای مخفی و مناسب قرار می دهند که پس از یک تا چهار هفته تفریخ می شوند.لاروها و نمف ها جهت رشد و پوست اندازی به خونخواری نیاز دارند. که معمولاً در شب یا تاریکی انجام می گیرد. کنه های نرم دارای یک مرحله لاروی و 4 تا 8 مرحله نمفی هستند. سیکل تخم تا تخم درکنه ها 6 تا 12 ماه طول می کشد. که در صورت عدم دسترسی به میزبان این دوره طولانی می شود. کنه های نرم طول عمر بسیار زیادی داشته و 14 تا 15 سال و در شرایط سخت تا 30 سال نیز زندگی می کنند.

مقاومت آنها به گرسنگی بالاست و پس از هر بار خونخواری می توانند 5 تا 7 سال بدون تغذیه زنده بمانند.

خونخواری آنها کوتاه و حدود 20 دقیقه طول می کشد و پس از اتمام خونخواری میزبان را ترک می کنند.

شکل کنه کبوتر

محل کنه در سگ

شکل کنه کبوتر از بالا

ج- اهمیت پزشکی کنه های نرم 

خطرات کنه کبوتر برای انسان : گزش کنه ها غالباً دردناک و ایجاد عوارضی به شکل ورم موضعی و التهاب و حتی زخمهایی در محل گزش می کند که ناشی از قطعات دهانی قوی و خشن و بزاق سمی آنهاست. حضور این کنه ها در اماکن انسانی به خصوص در تعداد زیاد و گزشهای مکرر، مزاحمتهای فراوان و سلب آسایش انسان را سبب می شود.

علاوه بر اثرات گزش ، کنه های اورنیتودوروس ناقلین تبهای راجعه کنه ای آندمیک و اسپورادیک در مناطق مختلف جهان هستند.

د- مبارزه و سمپاشی کنه های نرم :

برای ایجاد محافظت فردی به طور موقت می توان از ترکیبات دورکننده مناسب مثل دی متیل فتالات، دی اتیل تولوآمید، ایندالون و بنزیل بنزوات به هنگام استراحت و خواب استفاده کرد و یا لباسها را به این ترکیبات آغشته کرد.

در صورت مشاهده کنه در سطح بدن می بایست با مواد محرک مثل کلروفرم ، اتر، بنزین، و یا حتی نزدیک کردن آتش سیگار به کنه، آن را وادار به خارج کردن قطعات دهانی از پوست کرد ولی از برداشتن سریع و عجولانه کنه به دلیل احتمال کنده شدن کاپیتلم و باقی ماندن آن در پوست و احتمالاً ایجاد عفونت ثانویه باید پرهیز شود.

برای سمپاشی کنه در اماکن انسانی و دامی می توان محلهای اختفا و استراحت کنه ها را با سموم کنه کش مختلف مثل محلولهای روغنی یا امولسیون (سم مخصوص کنه کبوتر ) مالاتیون 3% - سم لیندین 0.5 درصد – سم بایگون 1 درصد و سم دیبروم یا نالد 0.5 درصد به روش ابقایی سمپاشی کنه کرد. باید دقت نمود تا تمام سطوح داخلی ، خانه ها و اصطبل ها سمپاشی شود.

فیلم آموزش درآوردن کنه از پوست را ببنید .


کنه کبوتر :

 

در سه سال گذشته به صورت انبوهی در تهران  کنه کبوتر مشاهده شده است و افراد زیادی از برای سمپاشی کنه در تهران و کرج  با ما تماس گرفته اند که لازم میدانم در رابطه با کنه کبوتر توضیحات مختصری بدم.

کنه کبوتر با نام علمی ( ارگاس پرسیکوس) یا کنه مرغی معروف است و از زیر خانواده کنه های نرم (Argasidae) هستند.

کنه  آرگاس عموماً انگل خارجی پرندگان اهلی و وحشی هستند و دارای بدنی تخم مرغی شکل یا گلابی شکل و پهن هستند . لبه بدن در کنه های آرگاس باریک و دارای حاشیه مشخص است که حتی پس از خونخواری نیز قابل تشخیص است .
دو گونه مهم این جنس در ایران شامل argas persicus که معروف به کنه ماکیان یا کنه مرغی است و غالباً روی مرغ و خروس و پرندگان اهلی زندگی می کند و argas reflexus که کنه کبوتری است که بر روی کبوترهای اهلی و وحشی فعالیت می کند.
در نوع کنه کبوتر یا رفلوکسوس بدن کشیده تر و تقریباً گلابی شکل (البته من میگم اشکی شکل یا شبیه دونه هندوانه)، حاشیه بدن ظریف تر وظاهر هاشور خورده دارد . نقوش چرخ درشکه ای دارای پاپیلهای بیشتر و کوچکتر است .

طبق تجربه من در سمپاشی منازل علیه کنه کبوتر معمولا آلودگی در شمال تهران و منازلی که در طبقات بالای ساختمان هستند دیده می شود و معمولا در پشت پنجره ها یا کانال کولر که کبوتر های وحشی مثل یاکریم لانه ساخته بودند و آنجا را ترک کرده اند به داخل منزل نفوذ کرده است. برای سمپاشی کنه کبوتر بایستی از ترکیب سموم فسفره و پیرتیروئیدی استفاده کرد و محل لانه کبوتر و محل استراحت در منزل مانند مبلمان و تخت و تشک را به خوبی سمپاشی کرد و برای 24 ساعت منزل را ترک کنید و پس از مراجعه نسبت به شستشوی لوازم منزل اقدام کنید.

از آنجاییکه کنه های کبوتر تا حدی به سموم مقاومت نشان می دهند بایستی  از شرکت های سمپاشی کنه دارای مجوز بهداشت کمک گرفت . 

در صورت آلودگی کبوتران یا پرندگان اهلی به کنه کبوتر بایستی حیوان را با پودر کوپکس یا پرمترین شستشو داد و کنه ها به دقت و طبق روش بالا از بدن حیوان جدا شوند و محل زندگی و لانه آن توسط سم فوق سمپاشی شود و یا توسط محلول تنباکو آبتنی داده شود. پس از مدتی با وایتکس شسته شود.

تخم کنه کبوتر

کنه کبوتر

 

اندازه کنه و شکل انواع کنه

 اندازه کنه

 

 
 کنه کبوتر ونوع گزش آن
 
 
 
کنه کبوتر در خانه :  این کنه ها همراه کبوترهای اهلی یا وحشی (مثل یاکریم یا کفتر چایی) که در نورگیر ها، کانالهای کولر و پشت پنجره ها لانه می سازند وارد اماکن شده و با فزایش جمعیت و کاهش میزبان مناسب به انسان حمله می کنند . آلودگی به این کنه ها از مناطق مختلف ایران و در تهران گزارش شده است . 
اولویت خونخواری این حشرات کبوتر ها هستند ولی با ترک محل کبوتر و یا مرگ آن از راه کانال کولر و یا پنجره وارد اتاق خواب می شوند و به سرعت تکثیر می شوند.تخم های تقریبا شرابی مایل به سیاه رنگ و گرد در دسته های چند صد تایی در لبه پنجره ها می گذارد . 
 
 
مبارزه با کنه کبوتر در خانه : 
برای پیشگیری از ورود کنه کبوتر به منازل به نظر اینجانب بایستی از ورود و لانه سازی کبوتر در بالکنو منازل جلوگیری کرد. ایجاد هر سطح ناهمواری با کارتن و سرامیک یا پوشندن محل با توری مرغی کاملاً موثر است . در صورت دیر متوجه شدن از لانه گزینی حیوان و تخم گذاشتن کبوتر، راهکار اخلاقی استفاده از سمپاشی ابقایی بالکن و پشت بام برای جلوگیری از ورود کنه احتمالی است .
چگونه کنه را از بین ببریم ؟ تنها راه حل سم پاشی می باشد . 
 
نحوه سمپاشی کنه کبوتر :
 
کنه ها به دلیل پوست یا کوتیکول سخت،چرمی و یکنواخت به سختی به سموم جواب می دهند بنابراین روش سمپاشی کنه به این صورت است که از سموم پیرتیروئیدی و فسفره استفاده کرد. و میتوان در صورت آلودگی اولیه فقط اتاق خواب سمپاشی شود. ولی نیاز به ترک محل برای حداقل 24 ساعت دارد . همچنین باید به دقت نسبت به سمپاشی سقف کاذب و بالکن و اتاق خواب اقدام شود. پس از سمپاشی نیاز به شستشوی وسایلی که سمپاشی شده است .
فیلم تشخیص کنه ها و درآوردن کنه سگ رو مشاهده کنید :

کنه های سخت خانواده Ixodidae   

تاکنون بیش از 650 گونه از کنه های سخت در 13 جنس شناسایی و نامگذاری شده اند. کنه های این خانواده دارای پراکندگی جهانی و تنوع بیشتر نسبت به کنه های نرم هستند . در ایران شش جنس و حداقل 17 گونه کنه سخت وجود دارد. که اکثراً می توانند باعث بروز فلج در حیوانات و گاهی در انسان نیز بشوند.

الف- مرفولژی کنه های سخت :

اکثراً دارای بدنی بیضی شبیه به O هستند اندازه آنها متغیر و بسته به مرحله گرسنگی و خونخواری ابعادی در حدود 3 الی 23 میلی متر دارند. پوست یا کوتیکول از صفحات کتینی سخت و متصل به هم تشکیل شده که هر کدام دارای اسامی و شکل خاصی هستند و در تشخیص گونه ها دارای اهمیت هستند. کنه های سخت دارای یک صفحه پشتی محکم و غیر قابل انعطاف به نام Scuttum هستند که در کنه های نابالغ و کنه های ماده کوتاه بوده . به نیمه بدن نمی رسد  ولی در نرهای بالغ تمام سطح پشتی بدن را می پوشاند. و تشخیص نر و ماده این کنه ها به کمک صفحه پشتی صورت می گیرد.

ب- بیولژی کنه های سخت :

کنه های سخت نیز مثل سایر آکارینا دارای دگردیسی ساده بوده و در تمام مراحل زندگی پس از جنینی خونخوار هستند.

این کنه ها دارای یک مرحله لاروی با سه جفت پا و فقط یک مرحله نمفی مشخص هستند و در هر مرحله یک خونخواری انجام میدهند. بنابراین در سیکل زندگی خود اکثراً دارای دو پوست اندازی و سه خونخواری هستند . کنه های ماده فقط یک بار تخ ریزی کرده و پس از آن از بین می روند.

اهمیت پزشکی کنه های سخت 

خطرات کنه برای انسان : کنه های سخت به دلیل داشتن بزاق سمی و گزش طولانی قادر به ایجاد فلج در میزبان هستند به خصوص اگر کنه در مسیر اعصاب مرکزی در ستون فقرات یا گردن متصل باشد که در این صورت باعث انحراف گردن و فلج بخشهایی از بدن خواهد شد.

در این حالت فلج کنه ای گفته می شود.گاهی فلج به اندامهای مجاور منتشر می شود که به آن فلج بالارونده گفته می شود . در صورت انتشار فلج به قلب عوارض خطرناک قلبی و حتی مرگ ایجاد می شود.

از نظر انتقال بیماری کنه های سخت ناقل چندین بیماری به انسان هستند که مهمترین آنها شامل بیماری لایم است. از بیماریهای ویروسی منتقله می توان به بیماری جنگلی کیاسانور، تب هموراژیک کنگو کریمه ، تب کنه ای کلرادو و آنسفالیتهای منتقله به وسیله کنه اشاره کرد.

بیماری تولارمی و تب Q نیز ممکن است توسط کنه ها منتقل شوند.

مبارزه و سم پاشی کنه های سخت :

برای حفاظت فردی می توان از ترکیبات دورکننده استفاده کرد.

سم پاشی ابقایی منازل به دلیل تماس کم این کنه ها با سطوح تاثیر چندانی در کنترل ندارد.

در دامپروری جهت کنترل از حمام های ضد کنه استفاده شده که به اشکال و طرحهای مختلف ساخته می شود و در تمامی آنها کل سطح بدن دام با مخلوط آب و سم تماس پیدا می کند که این عمل باغث مرگ اکتو پارازیتها و از جمله کنه ها می شود.

برای انتخاب بهترین شرکت سمپاشی کنه مطالعه نمایید .

اگر بعد از مطالعه این مقاله هنوز ابهاماتی در ذهن شما هست یا به اطلاعات بیشتر نیاز دارید در بخش نظرات اعلام کنید تا کارشناسان ما در کمتر از 24 ساعت پاسخگوی شما باشند. 

 نویسنده : مهندس وحید مرادی مهر- شرکت سمپاشی ارمغان بهداشت محیط

 

 

 

موریانه‌ها حشراتی هستند که بدنی نرم دارند و به کندی حرکت می‌کنند به حکم طبیعت تا پایان عمر در دژ تاریکی که محل اجتماع آن‌هاست به سر می‌برند. زیرا در روشنایی آفتاب و فضای باز یارای ایستادگی در برابر دشمنان بی‌شمار خود را ندارند. موریانه ها خطرناک ترین موجودات برای سازه های چوبی هستند؛ زیرا، بدون ظاهر شدن و جلب توجه انسان، ممکن است سقفی را به کلی ویران کنند و خسارت های زیادی را به بار آورند. موریانه ها از نظر نوع زندگی به سه گروه عمده تقسیم می شوند.

1- موریانه هایی که در زیر خاک زندگی می کنند.

2-موریانه هایی که در درون چوب های خشک زندگی می کنند

3- موریانه هایی که در چوب های مرطوب زندگی می کنند موریانه های گروه اول همان طور که از اسم آنها پیداست، در زیر خاک زندگی می کنند.

عقرب ها

scorpions

 

عقربها متعلق به راسته scorpionida از رده عنکبوتیان و موجوداتی شب فعال و تماماً سمی هستند.

پنج بند انتهایی بدن باریک و تبدیل به اندامی شبیه دم شده که در انتها مجهز به کیسه سم و سوزن سمی است.

عقربها شکارچی حشرات و بندپایان کوچک دیگر هستند. دارای کلیسرهای قوی و پالپهای تغییر شکل یافته و بزرگ هستند که مجهز به انگشتهای ثابت و متحرک در انتها بوده و اندامی انبر یا گیره مانند ایجاد کرده است. شکل عمومی و اجزاء بدن عقربها در شکل به نمایش داده شده است.

 

 

در ایران دو خانواده به نامهای Butidae و Scorpionidae وجود دارند که آمار جنشها،گونه ها و زیرگونه های موجود در این دو خانواده در منابع مختلف،متفاوت گزارش شده است. آخرین لیست ارائه شده توسط فرزان پی در سال 1366 شامل 14 جنس،29 گونه و 4 فرم بوده است. عقربهای بوتیده دارای پدیپالپ باریک و کشیده و استرنوم مثلثی شکل هستند ولی عقربهای اسکورپیونیده پدیپالپ پهن و متورم و استرنوم پنج ضلعی دارند که اعضای این خانواده را میتوان بوسیله آن براحتی تشخیص داد.

اگر چه تمام عقربها سمی هستند ولی نیش همه آنها خطرناک نیست. با وجود این چون شناخت گونه های خطرناک نیاز به اطلاعات اختصاصی دارد از این رو بهتر است فرد عقرب زده را هرچه سریعتر به مراکز درمانی انتقال داد. سمیت عقربها و عوارض ناشی از عقرب گزیدگی به عوامل مختلفی بستگی دارد که مهمترین آن نوع عقرب و در درجات بعدی سن، وضع تغذیه،فصل و شرایط جسمی فرد عقرب زده می باشند.

رنگ و اندازه ی عقربها ملاک سمیت آنها نیست. عقربها دو تیپ سم تولید می کنند. گروهی باعث فساد و نکروز نسج می شوند ( haemolytic )و غالباً عکس العمل های موضعی به شکل احساس سوزش شدید ، آماس موضعی و نکروز در محل نیش و زحم ایجاد می کنند. گروه دوم دارای سمی با تاثیر عمومی بر سیستم اعصاب (Nero toxic ) بوده و عوارض نیش آنها به صورت درد شدید، احساس سرما،عرق سرد،عطش،ترشح زیاد بزاق و تهوع است. سایر عوارض عمومی به شکل کرختی، اشکال در تکلم و بلع، فلج، تشنج،افزایش ضربان قلب و ورم عضلات قلب بروز می کنند. مرگ اغلب در اثر شوک و فلج دستگاه تنفس پس از دو ساعت ایجاد می شود.

درمان اختصاصی عقرب گزیدگی :

استفاده از سرم ضد عقرب است که اختصاصی عمل کرده و انواع موجود در هر کشور از جمله ایران سرم های پلی والان و معمولاً حاوی آنتی بادی چند عقرب خطرناک و مهم کشور به طور تواءم هستند.

سم عقرب ها به دلیل داشتن مقدار زیاد آنزیم هیالورونیداز (Hyaluronidase) به سرعت منتشر می شود و شکاف دادن (نیشتر) محل نیش که معمولاً بیش از یک نقطه است در کمک به فرد عقربزده مفید به نظر نمی رسد.ولی فشار محل نیش بلافاصله پس از نیش زدن تا حدودی به خروج سم کمک می کند. بستن گارو در بالای عضو نیش خورده علایم درمانی و تزریق کورتیکواستروئیدها توصیه می شود.

تزریق وریدی گلوکونات دو کلسیم که به منظور تخفیف دردهای انقباضی عقرب گزیدگی در گذشته توصیه می شد، با توجه به اینکه یون کلسیم در ترشح استیل کولین (که خود عامل انقباض عضلانی است) دخالت دارد. مفید به نظر نمی رسد. برای جلوگیری از عقرب زدگی در مناطق گرمسیر و عقرب خیز بازرسی وسایل، پوشاک و رختخوابها قبل از استفاده ضروری است.

سمپاشی علیه عقرب :

مصرف سموم بادوام مثل سم لیندین، بایگون و دیازینون در اطراف منازل مفید است. در مناطق روستایی نگهداری طیور در حیاط منازل باعث کاهش جمعیت عقربها می شد.

برای انتخاب شرکت سمپاشی معتبر این مقاله را مطالعه فرمایید .

 

خلاصه : برای کشتن موش ها از دو روش استفاده می شود : روش فیزیکی و روش شیمیایی

روش فیزیکی که تله گذاری نامیده می شود .روش شیمیایی یا سم پاشی موش با سموم شیمیایی ممکن است به صورت جامد ، پودر و یا مایع باشند . سموم به دو گروه حاد و تک دوز مثل فسفر دوزنگ و مزمن یا آنتی کواگولانت مثل وارفارین و راکومین تقسیم می شوند. طعمه مسموم باید از غذاهای مورد علاقه موش تهیه شده تا موش از آنها تغذیه نماید .

آیا می دانید شرکت سمپاشی ارمغان بهداشت محیط تنها دارنده طعمه موش ایتالیایی است ؟

در صورت آلوده شدن محل به موش بایستی بایستی با مطالعه و آموزش  روشهای مختلف مبارزه با موش که در این مقاله شرح داده می شود نسبت به کشتن موش ها اقدام کرد.

قبل از مبارزه با موش  بایستی نسبت به کسب اطلاعات زیر اقدام نمود :

1-تعیین نوع موش

2-محل زندگی موش

3-فصل مبارزه با موش

4- انواع روشهای مبارزه با موش

5- غلظت سم و نوع سم برای سمپاشی موش و طعمه گذاری علیه موش

 

برای 1-تعیین نوع موش و 2- محل زندگی موش ها مقاله زیر را مطالعه نمایید . 

 

موش ها

جوندگان پستاندارانی متعلق به Rodentia هستند. این حیوانات تقریباً در همه جای خشکیهای روی زمین به استثنای قسمتهایی از دو قطب زندگی می کنند. این راسته بزرگترین راسته پستانداران هستند که شامل 2500 گونه است.

در این حیوانات یک جفت دندان پیشین در هر فک قرار دارد که رشد دایمی داشته و خصلت جویدن اشیای سخت نیز به دلیل رشد دایمی دندانها و نیاز به سائیدن، کوتاه نگه داشتن و تیز نگه داشتن آنهاست.

 

بیولژی و رفتار جوندگان (موش ها )

یکی از صفات عمومی و مهم موش ها که در نحوه تغذیه و رفتار آنها تاثیر به سزایی دارد، رشد دایمی دندانهای پیشین آنها بوده که موجب افزایش طول دندانها می گردد ولی موش با جویدن مواد زاید و ساییدن آنها به یکدیگر دندانها را مرتباً ساییده و طول آنها را ثابت نگه می دارد و از طرفی باعث تیز نگه داشتن آنها می شود. بنابراین جویدن مواد سخت از ضروریات زندگی آنهاست و اگر جوند ه ای قادر به جویدن نباشد،دندانهای آنها رشد زیادی کرده،قدرت تغذیه را از دست داده و می میرند. مثلاً دندانهای یک موش Rat  هفته ای 2.7 میلی متر رشد می کند.

همین نکته بالا باعث میشود موش ها دائماً در حال جویدن وسایل و مواد غذایی و آسفالت و سیم برق و .... باشند و خساراتی را به انسانها وارد می کنند.

جوندگان (موش ها ) اکثراً موجوداتی شب فعال با زندگی زیر زمینی هستند. موش ها از نظر رژیم غذایی با اینکه اکثراً گیاهخوارند ولی توانایی تغذیه از غذاهای مختلف را دارند، بدین شکل که از دانه، میوه و قسمتهای مختلف گیاهان، حشرات ، بی مهرگان کوچک دیگر، لاشه حیوانات بزرگ و حتی تحم پرندگان و پرندگان کوچک تغذیه می کنند. بیشتر جوندگان عادت به حفر لانه و سوراخ دارند .

مهم ترین موشهای اهلی ( موشهایی که در اماکن انسانی زندگی می کنند) شامل سه گونه زیر است.

1-موش خانگی یا Muse musculus

 موش خانگی یا muse،سمپاشی موش

موشی است باریک و کوچک با چشمهای درشت و لاله گوش نسبتاً بزرگ و به وزن 10 تا 30 گرم. طول بدن 6 تا 12 سانتیمتر . طول دم برابر طول سر و بدن که از موهای ریز پوشیده شده، رنگ خاکستری و در سطح پشتی مایل به قهوه ای است دارای زیر گونه های متعدد بوده و انواع کاملاً وحشی  و کاملاً اهلی از این نوع به شکل کلونی های بزرگ دیده می شوند. انواع اهلی معمولاً لانه حفر نکرده و از شکافها و مخفیگاه های درون منازل و انبارها استفاده و از مواد غذایی مختلفی تغذیه می کنند. 

موش خانگی ترجیحاً گیاهخوار بوده و از دانه میوه ها و سبزی ها و ... استفاده می کند .

 مبارزه با این موش ها راحت تر از بقیه موش ها است و گرفتن موش خانگی به راحتی با تله های چسبی کتابی امکان پذیر است. هر چقدر موش کوچکتر باشد (وزن موش کمتر باشد) مبارزه با آن راحت تر است. موش ها بزرگتر مانند موش های قهوه ای که در زیر توضیح داده شده است به علت بزرگتر بودن و باهوش بودن بسیار سخت تر هست و معمولا با تله موش نمی توان آنها را به دام انداخت. 

2- Rattus norvegicus معروف به موش بندری، موش قهوه ای ، موش کشتی و موش انباری است . وزن بدن 200 تا 400 گرم و طول بدن 22 تا 26 سانتی متر است. این موش بومی ایران نبوده و احتمالاً توسط کشتیها به ایران وارد شده است. در حال حاضر در سواحل شمالی و جنوبی کشور و انبارها و کانالهای سطح تهران دیده می شود. این جونده عادت به نوشیدن آب و زندگی در نزدیکی آب دارد و شناگر خوبی است. در شرایط مساعد کلنی های بزرگ حاوی چند صد عدد تولید می کنند . علاقه زیاد به کندن لانه به خصوص در کناره های مسیر آب و زیر پوشش های مطمئن مثل قطعات بتون،سنگ ، زیر کف و دیوار اتاقها دارد. موش های سطح تهران معمولا از این نوع هستند . 

موش قهوه ای یا rattus norvegicus در سمپاشی موش

موش از چی خوشش میاد ؟ این موش قادر به تغذیه از مواد غذایی گیاهی و گوشتی متنوع بوده و حتی از حیوانات زنده تغذیه می کند. گاهی حالت مهاجم پیدا کرده ، به نوزاد انسان نیز حمله می کند. در فاضلابها و توده های زباله به خوبی رشد می کنند.

3- Rattus rattus معروف به موش سیاه ، موش سقف و موش کشتی است و طول دم بیشتر از سر و بدن و به رنگ سیاه یا خاکستری تیره دیده می شود. وزن بدن 30 تا 70 گرم و طول بدن 14 تا 17 سانتی متر بوده و در تمام سواحل بحر خزر، خلیج فارس، دریای عمان، تهران و آذربایجان شرقی پراکنده است. راتوس معمولاً به صورت گروه های کوچک زندگی کرده و کلنی های بزرگ تشکیل نمی دهند . بسته به درجه حرارت گاهی در داخل و گاهی در خارج منازل دیده می شوند. ولی بیشتر در سقف و زیر شیروانی و قسمتهای بالای ساختمان زندگی کرده و به راحتی از درخت و دیوار بالا می روند.

موش سیاه یا Rattus rattusدر سمپاشی موش 

 

the most common species of rodents- muse musculus-rattus rattus-rattus norvegicus

ازروی مدفوع (فضله ) موش هم می توان نوع موش را شناسایی کرد . ما در اینجا فضله ی سه نوع موش بالا را برایتان نشان می دهیم . 

فضولات موش یا مدفوع موش در سمپاشی موش

3- فصل مبارزه با موش :

موش ها معمولا در دو فصل اوایل پاییز و اویل بهار زاد و ولد میکنند، بنابراین طبیعتاً بهترین زمان برای سمپاشی موش (طعمه گذاری موش ) این زمان است.

در صورتی که آلودگی در محلی وجود داشته باشد و مهار نشود در اواخر این فصول بایستی منتظر چند برابر شدن تعداد موش ها باشید.

4- روشهای مبارزه با موش ها :  

1-اقدامات بهسازی و بهداشتی 2- تله گذاری موش 3-استفاده از سموم شیمیایی (سم پاشی موش)  4- استفاده از امواج مافوق صوت 5- جلب کننده های شیمیایی 6-دور کننده 7-مبارزه بیولوژیکی  8-مبارزه ژنیتیکی
 
 
1-4 اقدامات بهسازی و بهداشتی  

الف- جمع آوری و دفن بهداشتی زباله :

در دسترس بودن زباله  و پس مانده غذا یکی از علل استقرار و افزایش جمعیت موش ها به خصوص راتوس نروژیکوس است. بنابراین نگهداری زباله در ظروف فلزی بدون رخنه و تخلیه سریع روزانه و دفن آن در گودالهایی به عمق 183 تا 244 سانتی متر بسته به نوع خاک و فشردن آن از روشهای موثر کاهش جمعیت موش هاست ، زیرا مقادیر بسیار زیاد زباله در صورت عدم دفع بهداشتی منبع آلوده کننده بزرگ و خطرناکی برای ساکنین شهرها و مناطق مجاور ایجاد می کند.

ب- رات پروف کردن ساختمان Rat proffing:

رات پروف کردن ساختمان به منظور ممانعت از ورود موشها به ساختمان از طریق ساخت پی بنا با بتون آرمه ، تنظیم لبه پایینی درها به شکل کاملاً چسبیده به چارچوب بدون شکاف و نصب ورقه فلزی به طول 30 سانتی متر از سطح زمین بر روی دربهای تخته ای ، نصب توری ضخیم بر روی پنجره ها و ورودی هواکش طبقات پایین ساختمان، تعویض سریع شیشه های شکسته و نصب صفحات فلزی مسطح یا قیف مانند بر روی ناودانها انجام می گیرد.

ج – از بین بردن پناهگاهها و لانه موشها و محروم کردن آنها از دسترسی به آب و غذا :

از طریق پر کردن شکافها و سوراخها با سیمان و قرار دادن مواد غذایی بر روی سکو به ارتفاع 30 تا 40 سانتیمتر از سطح زمین و 30 سانتیمتر از سطح دیوار و تهویه مناسب و نور کافی در انبارها و از بین بردن منابع زاید آب (مثل تعویض واشر شیر هایی که جکه می کنند. ) می توان باعث کاهش جمعیت موش ها شد.

 د – بهداشتی نگه داشتن محیط زیست :

با رعایت بهداشت در منازل، از طریق استفاده از ظروف زباله درب دار، در دسترس قرار ندادن مواد زاید و پس مانده غذا به طور آزاد و عدم پراکندگی زباله در اطراف خانه ها نیز می توان روند تکثیر موش ها را کنترل کرد .

 

رعایت موارد بالا از ورود، استقرار و تکثیر موش ها در محل پیشگیری می کند ولی در صورت مشاهده موش ها در محل بایستی نسبت به کشتن موش ها با روش های زیر اقدام کرد : 

برای کشتن موش ها از دو روش استفاده می شود : روش فیزیکی و روش شیمیایی

روش فیزیکی  تله گذاری نامیده می شود . 

2-4 تله گذاری موش

 

انواع تله های موش :

1- تله موش کشنده                              2- تله موش زنده گیر               
 
 
امروزه از تکنیک تله‌گذاری در موارد زیر استفاده می‌شود :
1- زمانی که به علت وجود مواد غذایی استفاده از سموم غیرممکن باشد.
2- در محلهایی که امکان جمع‌آوری لاشه موش وجود نداشته باشد.
3- در صورتیکه موشها از خوردن طعمه خودداری کنند. زمانی که موش‌ها نسبت به سموم موش‌کش‌ مصون شده باشند.
4- در صورتی که فقط یک یا دو موش تازه وارد محل شده باشند. 
 

  تله چسبی موش :

تله موش چسبی برای گرفتن موش 

در موارد زیر از تله های چسبی موش استفاده می شود :

-   در محل هایی که استفاده از ترکیبات سمی (سموم موش کش) در آنها مجاز نمیباشد.

-  آلودگی به موش به تازگی ایجاد شده است و عملاً یک یا دو موش در محل وارد شده اند.

-  نوع موش از نوع موش خانگی می باشد، چون موش های بزرگتر مثل موش قهوه ای بالغ (موش نروژی) یا موش سیاه قویتر هستند و در تله گیر نمی کنند .

-  موش ها به سموم مقاوم شده باشند.

چسب موش خشک نمی شود و فاقد رنگ و بو هستند و سمی نیستند .

تله های چسبی کتابی موش معمولاً از نوع ایرانی و چینی در بازار وجود دارد و به شکل چسبی که به صورت یکنواخت بر روی قطعه ای مقوا توسط کارخانه پخش شده است وجود دارند . بنا به تجربه نوسینده نوع چینی معمولاً به علت کافی نبودن چسب روی آن و گاهاً خشک بودن چسب ها کیفیت پایین تری دارند و بعضی از شرکتهای ایرانی کیفیت بالاتری دارند.

البته یکی از شرکتها نوع آمریکایی تله چسب موش را وارد کرده که به نظر کیفیت بالاتری دارند.

شرکتهای تخصصی سمپاشی (شرکت موش گیری) به دلایل (درست کردن تعداد تله های بیشتر-ساخت تله مناسب برای محل-استفاده از چسب کافی و تازه بودن چسب )  ترجیح بر استفاده از تیوپ موش چسبی به جای تله کتابی دارند .

روش مصرف :

محتویات تیوپ را به صورت زیگزاگ بر روی صفحه ای از جنس مقوای روغنی،چوب، پلاستیک،شیشه یا سرامیک بفشارید.

سپس 30 دقیقه منتظر مانده تا چسب به صورت یکنواخت بر روی سطح مورد نظر پخش و تثبیت گردد. به منظور افزایش قابلیت جذب موش ها، در وسط صفحه مقداری طعمه بگذارید و سپس صفحه را در مسیر حرکت موش ها و یا مکانهایی که معمولاً مخفی می شوند ( کنار دیوار،زیر مبل و یا پشت کمد) قرار دهید. پس از به دام افتادن موش آن را به طریق بهداشتی معدوم نمایید.

 
تله موش برای به دام انداختن موش

تله موش چسبی کتابی گرفتن موشس سمپاشی موش

     تله موش فنری

این نوع تله موش ها به تله های کشته گیر موش نیز معروف هستند. و برای چندین بار قابل استفاده هستند.

فیلم های روش و طرز کار تله های فنری را ببینید .

                                                 

روش استفاده : این تله موش ها رو هم بایستی در مسیر تردد موش قرار داده و مقداری پنیر یا کیک بر روی قسمت طعمه موش آن قرار دهید و با حتیاط فراوان فنر آن را بکشید. بارها مشاهده شده که در اثر بی احتیاطی در کشیدن فنر انگشتان شخص در تله گیر کرده و فرد صدمه میبیند.

Bouncy mouse trapBouncy mouse trap

 
         تله قفسی 
 
تله قفسی یا شرمن، تله زنده گیر نیز نامیده می شود . 

مزایای این نوع تله موش ها عبارتند از :

-امکان استفاده چند باره از تله

-بررسی نوع موش های به دام افتاده برای روش های مبارزه بعدی

-آلودگی بسیار کمتر نسبت به تله های کشته گیر

تله موش قفسی برای به دام انداختن موش بزرگ و کوچک

تله موش قفسی

روش استفاده : 

این قفس ها برای به دام انداختن انواع جانوران مانند موش و گربه استفاده می شوند . و به راحتی با مبلغ حدود 30 هزار تومان در دسترس هستند. تله موش را در محل تردد موش ها قرار داده و درب فنری آن را باز می کنیم . از دستکش لاتکس استفاده کنید. بر روی میله معلق طعمه دلخواه موش را در آن قرار دهید . با برداشتن طعمه توسط موش درب آزاد شده و بسته می شود.

برای استفاده از تله ها باید بدانیم موش از چی خوشش میاد ؟

برای به دام انداختن موش های خانگی از طعمه موش مانند خیار و بیسکویت و برای موش های قهوه ای ترجیحاً از طعمه موش مانند سوسیس و بیسکویت استفاده کنید.

پس از به دام افتادن موش در تله های قفسی آن را در سطل پر از آب فرو کنید تا موش خفه شود. سپس موش را در زمین دفن کنید و تله رو شستشو دهید و مجدداً استفاده کنید.

فیلم آموزشی روش کار تله موش قفسی  را از اینجا دانلود کنید.

از این تله ها برای به دام انداختن گربه ها نیز میتوان استفاده کرد و بایستی مقداری گوشت یا مرغ در داخل تله قرار دهید و پس از مدتی گربه در تله می افتد.

گربه را در فاصله ای دور از محل (حداقل 30 کیلومتری رها سازی کنید)

فیلم آموزشی تله گربه و به دام انداختن گربه را از اینجا دانلود کنید .

موشی که در تله موش به دام افتاده است

 برای خرید انواع تله موش میتوانید با شرکت ارمغان بهداشت محیط تماس بگیرید. 

 3-4 روش شیمیایی یا سمپاشی موش spraying :

سم پاشی موش با سموم شیمیایی ممکن است به صورت جامد ، پودر و یا مایع باشند . سموم به دو گروه حاد و تک دوز مثل فسفر دوزنگ و مزمن یا آنتی کواگولانت مثل وارفارین و راکومین تقسیم می شوند. طعمه مسموم باید از غذاهای مورد علاقه موش تهیه شده تا موش از آنها تغذیه نماید .

پودر های سمی را نیز در مسیر رفت و آمد موشها می پاشند و موشها هم از طریق تماس و هم از طریق لیسیدین خود سم را دریافت می کنند .

سموم مایع نیز در مناطق کم آب و گرم و خشک تاثیر خوبی دارد. و در انبارهای مواد غذایی بر طعمه مسموم ارجحیت دارد.از سموم دور کننده مثل تیرام و سیکلو هگزامید نیز در ساخت بسته بندی و کارتن مواد غذایی ، انباری و روکش سیمهای برق و تلفن استفاده می شود.

سموم گازی نیز مثل سیانور، متیل بروماید  و کلرو پیکرین بیشتر برای سمپاشی موشهای صحرایی که دارای سوراخهای متعدد و عمیق هستند  استفاده می شود.

انواع سم موش کش به لحاظ مدت اثر :

1- سموم حاد یا تک دوزه

2- سموم ضد انعقادی یا گوارشی

طعمه های موش کش حاد : مخصوص محل های کشاورزی یا محل هایی که انسان تردد ندارد .

سمومی حاد که در زیر بیان می شود صرفاً جهت اطلاع و آگاهی مخاطب می باشد و استفاده از آن در اماکن انسانی ممنوع می باشد.

طعمه گندم مسموم :100 كيلوگرم گندم و 2 ليتر روغن پارافين و 10 كيلو فسفوردوزنگ

طعمه با مغز گردو :10 كيلوگرم مغز گردو و 200 گرم روغن پارافين،و5/0كيلو فسفودوزنگ   

طعمه سبز:100  كيلوگرم،فسفوردوزنگ مخلوط با خاكستر يا پودر تالك حدود 10 كيلوگرم طعمه سيب زميني يا هويج

طعمه با يونجة خشك

انواع موش کش به لحاظ سمیت :

1-موش کش هایی که نیاز به مراقبت معمولی دارند:

الف:عنصل قرمز(Red squill)                            ب:فوربروماید                              ج:فسفید روی

2-موش کش هایی که بیشترین احتیاط را لازم دارند:

الف:فلوئورواستات سدیم                              ب:فلوئورواستامید                          ج:استرکنین

3-موش کش هایی که بیشترین خطر را دارند:

الف:تری اکسید آرسنیک                               ب:فسفر                                     ج:گوفاسید

سم های چند مقداره (ضد انعقادی یا مزمن ) : وارفارین-دیناسینون-کومافوریل-پنیدون-برودیفاکوم-برومادیالون

گازهایی که برای کشتن موش ها استفاده می شود: (ویژه گمرک و ورودی کشور)

الف- سیانید کلسیم                                  ب- دی سولفید کربن                        ج-متیل بروماید

 

تفاوتهای سموم خوراکی حاد و تاخیری 

1- در سموم تک دوزه یا سریع الاثر مرگ موش بلافاصله اتفاق می افتد ولی در سموم ضد انعقاد یا تاخیری مرگ با تاخیر زمانی دو تا چهار هفته اتفاق می افتد.
2- سموم سریع الاثر بسیار خطرناکتر از سموم تاخیری هستند.
3- لاشه موش در اثر استفاده از سموم سریع الاثر در محل باقی می ماند ولی موشی که از سموم ضد انعقادی استفاده کرده برای جذب آب و دوره مرگ از محل خارج می شود.
4- بدلیل متعفن شدن لاشه موش در سموم سریع الاثر خطر انتقال بیماری وجود دارد.
5- با توجه به مرگ سریع موش در سموم سریع الاثر مقاومت به سموم در سایر موش ها ایجاد می شود.
 
استاندارد استفاده از سموم موش کش برای سمپاشی منازل علیه موش استفاده از سموم تاخیری یا سموم چند دوزه یا سمومی هست که باعث خونریزی داخلی در بدن موش می شود و موش با از دست دادن آب بدن برای جذب آب از محیط منزل خارج می شود و به علت دوره بیماری و مرگ طولانی تر،لاشه موش در محل دیده نمی شود. 

 

 

ایستگاه طعمه موش  :  bait station

bait station (ایستگاههای طعمه گذاری موش) محفظه هایی هستند که معمولا به شکل جعبه های کوچکی ساخته شده اند و طعمه موش (سم موش) در داخل آنها کار گذاشته می شود و این ایستگاه ها در کنار دیوارها و جلوی درب ورودی ساختمانها کار گذاشته می شود . 

مخصوص کارخانجات و سازمانها و بویژه کارخانجاتی که گواهینامه های معتبر بین المللی را دریافت می کنند : 

 به منظوررعایت ایمنی و حفاظت از محیط زیست استفاده از ایستگاه های طعمه گذاری موش میتواند مفید و موثر باشد.

به طور خلاصه دلایل استفاده از bait station (ایستگاه های طعمه موش ) عبارتند از :

1-محافظت از طعمه های موش در مقابل عوامل محیطی و جوی مانند نور آفتاب، باد و باران

2- جلوگیری از پخش شدن مواد سمی در محیط زیست و خطرات آن

3- جلوگیری از هدررفتن طعمه ها به علت جارو شدن محیط و شتشو

4- جلوگیری از مصرف جانوران غیر هدف مانند پرندگان و سگ و ...

5- بازبینی طعمه ها در ایستگاه های طعمه موش و برسی میزان اثر بخشی

6- نشان گذاری ایستگاه های در نقشه کارخانه به منظور کنترل و نظارت بر دفع آفات و رعایت مفاد استانداردهای مرتبط 

4-4  استفاده از امواج مافوق صوت :

به اعتقاد نویسنده و بنا بر تجربه، استفاده از دستگاههای التراسونیک یا امواج مافوق صوت برای مبارزه با موش موثر نیست و ممکن است تبعات بهداشتی زیادی به دلیل ناشناخته بودن عوارض آن بر روی انسان داشته باشد. 

مقاله نقد و بررسی دستگاه های فراصوت دفع حشرات و جوندگان را مطالعه کنید . 

7-4 مبارزه بیولوژیکی موش

دشمنان طبیعی موش مانند جغد، عقاب ، شاهین و گربه و مار می توانند در مزارع و روستاها به طرز چشمگیری در کاهش جمعیت آنها موثر باشند . 

Catch the mouse by the snake

Catch a rat by hawk

Catch a rat by hawk

Get Rat by Cat

برای مشاهده تصاویر بیشتر از انواع موش به گالری عکس مراجعه کنید .

برای آگاهی بیشتر پیشنهاد می شود مقالات زیر مطالعه فرمایید  : 

- راهنمای انتخاب بهترین شرکت سمپاشی 

- راهنمای قیمت سمپاشی و قیمت سمپاشی موش 

 در شرکت ارمغان بهداشت محیط، قیمت سمپاشی موش و قیمت طعمه گذاری موش برای یک واحد مسکونی از 400000 تومان تا 600000 تومان می باشد و بدیهی است با افزایش تعداد واحدها و سایر عوامل قیمت مبارزه با موش ممکن است افزایش یا کاهش داشته باشد .

توجه داشته باشید که معمولاً موش از قسمتهای پارکینگ و زیر زمین وارد ساختمان می شود و برای پیداکردن غذا و تکثیر به طبقات بالاتر وارد می شود . مثلاً وقتی طبقه اول آلوده به موش می شود . توصیه می شود طبقه همکف و زیر زمین هم طعمه گذاری موش انجام شود . 

ما آماده ارایه خدمات سمپاشی و طعمه گذاری موش برای منازل در تهران،کرج،ساوه و شهرهای اطراف هستیم و برای سازمان ها و کارخانجات در سراسر کشور خدمات ارایه می دهیم

شماره تلفن بخش مبارزه با موش 02155884795 است.

اگر بعد از مطالعه این مقاله هنوز ابهاماتی در ذهن شما هست یا به اطلاعات بیشتر نیاز دارید در بخش نظرات اعلام کنید تا کارشناسان ما در کمتر از 24 ساعت پاسخگوی شما باشند. 

نویسنده : مهندس وحید مرادی مهر- ارمغان بهداشت محیط

 

سمپاشی و ریشه کنی مگس با استفاده از هورمون ها، فرمون ها و تله های مگس توسط ارمغان بهداشت محیط انجام می شود.استفاده از سموم در سمپاشی مگس ها معمولا موقتی و مشکل است زیرا مگس ها سریعا نسبت به سم مگس  مقاومت پیدا کرده و توسط آنزیمهای خاص خود سموم را تجزیه وخنثی میکنند.بهترین و موثرترین روش کنترل مگس ها بهسازی و رعایت بهداشت محیط زیست است و حشره کشها بر روی مگس چندان موثر نیستند. 

مگسها نسبت به سم د.د.ت وگروه سموم کلره در تمامی جهان، نسبت به سموم فسفره در خیلی از نقاط و نسبت به کارباماتها و پیرتروئیدها(سموم آلی گیاهی) در بعضی مناطق خاص مقاومت پیدا کرده اند. سمپاشی مگس ممکن است به صورت ابقایی در سطوح محل تماس و استراحت مگس ها صورت گیرد و یا از طناب و نوارهای آغشته به سمومی چون دیازینون ،مالاتیون ،پروپوکسور و دیمتوات و آویزان کردن آنها از سقف اتاقها و سالنها استفاده شود.تهیه و کاربرد طعمه های مسموم جامد یا مایع شامل سم به میزان1تا 2 درصد وقند به میزان 10درصد در آب و مصرف این سموم در اطراف ساختمانها و یا مالیدن آنها به پایه ها و تیرکها و یا دیوارها نیزمیتواند موثر باشد.سموم ممکن است به صورت آئروسل یا اسپری تحت فشار در اماکن سرپوسیده مصرف شوند.

همچنین میتوان با سمپاشی مگس به صورت امولسیون یا سوسپانسیون در سطح و درون توده های زباله،مدفوع دام و طیور در دامداریها ومرغداریها به صورت هفتگی اقدام به لاروکشی و مبارزه با لارو مگسها نمود.در روشهای بیولوژیک اساس کار شناسایی،پرورش و رهاسازی دشمنان طبیعی و عوامل بیماریزای مگسها در طبیعت است.عوامل بیولوژیک متعددی در طبیعت باعث مرگ و میر مگسها وکاهش جمعیت آنها میشوند.

به اعتقاد نویسنده استفاده از سموم برای مگس اشتباه می باشد و فرمون ها جایگزین مناسبی برای سم هستند . برای مبارزه و کنترل مگس و سایر آفات بایستی آگاهی کافی نسبت به مرفولوژی و بیولوژی و روش های تغذیه و تکثیر آنها بدست آورد. برای دستیابی به این هدف پیشنهاد می شود مقاله زیر را مطالعه فرمایید .  

مگس ها

Flies

انواع مگس : 

راسته دوبالان زیر راسته cyclorrhpha

مگس ها گروهی از دوبالان و متعلق به زیر راسته سیکلورافا هستند که به لارو آنها اصطلاحا Maggot گفته میشود .مگسها دارای 3 مرحله لاروی هستند و لاروسن سوم پس از تیره شدن وجمع شدن پوست و با حفظ پوسته لاروی تبدیل به شفیره میگردد که اغلب بشکه ای شکل است و Puparium خوانده میشود.مگسها دارای مشخصاتی در مراحل لاروی و بلوغ هستند که با کمک آنها از سایر دوبالان متمایز میشوند.

لارو مگسها فاقد سر مشخص هستند  و جلوی بدن آنها کاملا باریک و تیز میشود (Acephalon).قطعات دهانی لارو شامل چند قطعه و قلاب کیتینی سخت است که اسکلت سری حلقی یا Cephalopharyngeal Skeleton نامیده میشود.لاروها دارای حلقه های مشخص و در اکثر گونه ها مجهز به خارهایی ظریف مثلثی یا مخروطی شکل هستند.

در مگسهای خانواده های مختلف شکل عمومی لارو،قطعات وقلاب های دهانی، سوراخهای تنفسی جلویی، سوراخهای تنفسی عقبی (Posterior Spiracles) و فرم پریتریم،باتون و اسلیتها و وجود یا عدم وجود خارهای سطح بندها در تشخیص بسیار مهم وکلیدی هستند.همانطور که ذکر شد شفیره درون پوسته لاروسن سوم تشکیل شده و به همین دلیل سوراخهای تنفسی و قلابهای دهانی در سطح پویتریوم دیده میشود.

در مگسهای بالغ اندامها و پوستهای سر شامل یک جفت چشم مرکب مشخص ،گاهی سه چشم ساده،شاخک سه بندی و غالباً رو به پایین است و که بند سوم بزرگتر و دارای یک موی درشت ساده و یا منشعب به نام آریستا (Arista) و قطعات دهانی میباشد.در مرحله شفیرگی غددی به نام پی تی لینوم  ( Ptilinal gland ) در قسمت سر حشره بالغ تشکیل میشود.

در مرحله خروج حشره از شفیره این غدد کاملا متورم شده و مثل بادکنک در جلوی سر ظاهر و با فشاری که به درپوش شفیره می آورند آن را با یک شکاف دایره ای پاره و از آن خارج میشوند. مدت کوتاهی پس از از خروج حشره بالغ این غدد جمع میشوند و در تعدادی از مگسها در جلوی سر تشکیل منطقه ای فرورفته به شکل ∩ یا Λ  را میدهند.شاخکها در بالای این منطقه قرار میگیرند.مرز این قسمت توسط یک شیار از سایر قسمت های سطح سر مجزا میشود که به آن شیار پیشانی (Frontal suture ) ویا شیار پی تی لینوم(Ptilinal suture) گفته میشود.قطعات دهانی در مگسها اکثرا از تیپ لیسنده بوده ،آرواره ها دیده نمیشوند و لب زیرین تبدیل به یک خرطوم (Probocis) شده است.

بال در مگسها رشد کامل دارد وممکن است شفاف یا دارای لکه باشد.

در گونه های مهم از نظر پزشکی شکم حالت تلسکوپی دارد و چند بند انتهایی آن درون شکم فرو رفته و هنگام تخم ریزی یا جفت گیری مشخص میشوند.

مضرات مگس : مگسها از چند جنبه حایز اهمیت پزشکی و بهداشتی هستند.

1-    انتقال مکانیکی بیماریها: بسیاری از مگسها قادر به چنین انتقالی به دلیل نوع فعالیت ونحوه تغذیه هستند ولی انواعی که در تماس بیشتری با انسان قرار دارند ،اهمیت بیشتری از این نظر پیدا میکنند مثل مگس خانگی.

2-    ایجاد بیماری میاز: لارو تعدادی از مگسها قادر به حضور و تغذیه از بافتهای زنده بدن سایر موجودات به خصوص پستانداران هستند و انسان نیز ممکن است مورد حمله و ابتلای این بیماری قرار گیرد.

3-    انتقال بیماری خواب: انتقال این بیماری  توسط مگسهای تسه تسه صورت میگیرد.

4- گزش وخونخواری وایجاد تحریکات پوستی والتهاب موضعی.

 

در ادامه به شرح خانواده ها ،جنسها وگونه های مهم در هر خانواده میپردازیم:

خانواده موسیده( Muscidae )

این خانواده شامل مگسهای خانگی ومگسهای نیش زن بوده و از نظر انتقال مکانیکی بیماریها،مهمترین خانواده محسوب میشود.جنسهای مهم این خانواده از نظر پزشکی شامل Musca و Muscina هستند.انواع سه جنس اول از نظر پزشکی ،انتقال مکانیکی،و گاهی نیز ایجاد میاز تصادفی و جنس چهارم از نظر گزش حایز اهمیت هستند.مهم ترین و معروف ترین گونه این خانواده مگس خانگی است که مشخصات واهمیت آن بررسی میشود.

 

مگس خانگی(Musca domestica)

حشره ای ست با پراکندگی جهانی و بسیار اهلی (Synanthropic ) که همیشه در نزدیکی انسان ،اماکن انسانی و دامهای اهلی یافت میشود.

الف-مرفولوژی مگس خانگی: حشراتی به طول 6الی9 میلی متر ،به رنگ خاکستری و با شکم زرد و مات ویا قهوه ای کمرنگ هستند.در سطح پشتی سینه4نوار تیره رنگ موازی دیده میشود .چشمهای مرکب درشت وقهوه ای رنگ است که در مگس نر به هم نزدیک و در مگس ماده  فاصله بیشتری دارند.

آنتن دارای سه بند وبا یک آریستای مشخص میباشد که در هر دو طرف دارای مو است ودرون فرورفتگی پی تی لینوم قرار میگیرد.قطعات دهانی دارای تیپ لیسنده و به شکل یک خرطوم رو به پایین در زیر سر قرار دارد . خرطوم کاملا متحرک وتلسکوپی است وهنگام تغذیه به طرف بیرون کشیده میشود که برای مکیدن مایعات و یا مواد نیمه جامد مناسب است.

رگبال طولی چهارم در انتها دارای یک انحنای شدید است و در نزدیکی رگبال سوم به لبه بال (رگ کوستا) میرسد.صفت اخیر بعلاوه شکل آریستا،مگس خانگی را از مگسهای مشابه مثل Muscina stabulans  و  Fannia canicularis و Stomoxy calcitrans متمایز می سازد.

 

 مرفولوژی مگس خانگی

پاها دارای  یک جفت ناخن و یک جفت بالشتک گوشتالو با موهای ترشحی چسبنده هستند که هم از نظر اتصال حشره به سطوح صیقلی و هم از نظر اتصال عوامل بیماریزا و انتقال آنها اهمیت زیادی دارند.

ب-بیولوژی مگس خانگی: مگس خانگی حشره ای کاملا اهلی و پلی فاژ است که به زندگی در مجاورت انسان و اماکن انسانی عادت کرده واز هر ماده غذایی مثل مواد قندی ،شیر ،پسمانده غذاها ،مدفوع ،ادرار ،مخاط ،و ترشحات چرکی تغذیه میکند.

تولید مثل مگس : مگسهای خانگی تخم گذار هستند.ماده های بارور تخمهای خود را به صورت دسته جمعی ودر دسته جات 75الی150عددی میگذارند.

معمولا طی 6نوبت تخمریزی در مجموع بیش از 1000 تخم برروی توده های مواد غذایی مثل مدفوع دام ،زباله، گیاهان درحال فساد و لاشه حیوانات قرار میدهند. مگس خانگی قدرت رشد و تکثیرفوق العاده ای داشته و سیکل تخم تا تخم آن به طور معمول 10روز و در شرایط ایده آل حتی 5یا6 روز طول میکشد.طبق محاسبه ای ساده و احتساب 10روز برای سیکل تخم تا تخم ،چنانچه یک جفت مگس در ماه آوریل تخمریزی کنند وهیچ یک از تخمهای آنها نیز از بین نرود و تبدیل به مگس شوند، تا ماه آگوست تعداد مگسهای تولید شده معادل 10 به توان 19  عدد خواهد شد که قادرند سطح کره زمین را به ارتفاع 47فوت بپوشانند.

البته عوامل بیولوژیک و اقلیمی متعددی باعث مرگ ومیر و تلفات زیاد مگسها شده و هیچگاه چنین جمعیتی ایجاد نخواهد شد ولی در شرایط مناسب جمعیت مگس ها طی چند هفته به شکل انفجاری افزایش پیدا میکند.

تخم مگسها موزی شکل وکشیده وتقریبا سفید رنگ و به طول 0.8 الی 1 میلیمتر است که در شرایط مناسب پس از 6تا12ساعت باز میشوند.خشکی ودرجه حرارت زیر15وبالای 40درجه باعث مرگ تخمها میشود.لاروهای خارج شده سفید تا شیری رنگ دارای 12حلقه، مخروطی شکل هستند.لارو مگس خانگی مثل لارو اکثر مگسها دارای سر تیز و نامشخص و یک جفت قلاب دهانی است که از نظر اندازه نابرابرند.سوراخهای تنفسی عقبی مشخص به شکل حرفD و دارای یک پریتریم کلفت وکامل و یک باتون مشخص و سه اسلیت پیچ وخم دار هستند.

لاروها در ابتدا گرما دوست بوده وبه همین دلیل بلافاصله به عمق توده غذایی که معمولا درحال تخمیر و در نتیجه گرم است نفوذ میکنند.

در شرایط مناسب دوره لاروی 3تا7 روز طول میکشد و لاروهای سن سوم قبل از تبدیل به شفیره حالت گریز از گرما پیدا میکنند در نتیجه به قسمتهای سطحی وخنک تر توده غذایی که رطوبت کمتری دارد مهاجرت کرده و تبدیل به شفیره (Puparium) میشوند.

لاروهای کامل حدود 10تا 15میلیمتر و شفیره های بشکه ای شکل و با سطح نسبتا صاف و قهوه ای رنگ دیده میشود،حدود 6تا8 میلیمتر طول دارد .دوره شفیرگی نیز در شرایط اپتیمم سه الی چهار روز به طول می انجامد.

خروج حشره بالغ مثل سایر مگسها از طریق متورم شدن غدد بادکنکی پی تی لینوم در جلوی سر و فشار حاصل از آن به درپوش (Operculum) شفیره و در نتیجه پاره شدن آن با یک شکاف دایره ای صورت میگیرد.مگسهای بالغ پس از مدت کوتاهی شروع به پرواز فعالیت و جفتگیری میکنند.حشرات بالغ همه چیزخوار(Polyphage) هستند و از هر ماده غذایی مایع تا جامد که قابل حل در بزاق باشد،تغذیه میکنند.مگسهای بالغ قدرت پرواز زیادی دارند و به طور متوسط روزانه 3الی4 کیلومتر و گاهی تا 34 کیلومتر پرواز میکنند.نسبت به خشکی حساسیت زیادی دارند و بی آبی را بیش از یک روز تحمل نکرده وتلف میشوند.

مگسها بیشتر مناطق سایه وکم نور را برای فعالیت انتخاب میکنند .در حرارتهای زیر 10درجه بالای 40درجه غیرفعال شده ودر صورت تداوم این حالت خواهند مرد.

مگسهای خانگی قدرت زمستان گذرانی یا دپاپوز ندارند ودر مناطق سرد سیر،با شروع فصل سرما ازبین میروند ولی ممکن است تعداد کمی از آنها در صورت وجود شرایط محیطی مناسب مثلا داخل طویله ها و اصطبلها به حیات خود ادامه دهند.انتشار مگسها با شروع فصل گرما به شکل فعال و از مناطق جنوبی به سمت مناطق شمالی صورت میگیرد.به همین دلیل در قسمتهای سردسیر شمالی فصل فعالیت آنها بسیار کوتاه میشود.

ج-سایر گونه های جنس Musca :  تاکنون 60گونه در این جنس نامگذاری شده اند که بجز گونه های موسکا دومستیکا و موسکا آتومنالیس (M.autumnalis) که دارای پراکندگی جهانی هستند ، همگی محدود به دنیای قدیم میباشند.اکثر این گونه ها، بر خلاف مگس خانگی به نور وحرارت بیشتر متمایلند و در اماکن انسانی کمتر وارد میشوند.

گونه آتومنالیس در سال 1950 به آمریکا وارد شده و در حال حاضر در تمام آمریکا و کانادا یافت میشود.به دلیل تمایل این گونه به قسمتهای مرطوب پوست مثل گوشه لبها و چشمها وزخمهای سطحی به آن مگس صورت(Face Fly) گفته میشود.این گونه به همراه گونه M.sorbance که دارای عادات مشابه است از نظر انتقال مستقیم بیماری تراخم اهمیت زیادی دارند.

 

مگسهای جنس فانیا(Fannia)

حدود200گونه در این جنس شناسایی شده که دو نوع آنها دارای پراکندگی جهانی و اهمیت بیشتری هستند که شامل F.canicularis  موسوم به مگس خانگی کوچک یا  Lesser house Fly و F.scalaris موسوم به مگس مستراح یا Latrin Fly  یا مگس توالت میباشند.در مگس های فانیا رگبال چهارم بال تقریبا موازی رگبال سوم است و رگبال ششم در مقایسه با مگسهای موسکا وموسینا بسیار کوتاه تر است .آریستا در مگسهای فانیا ساده وبدون انشعاب است .مگس فانیا کانیکولاریس در مقایسه با مگس خانگی کمی کوچکتر،باریکتر، تیره تر و دارای سه نوار تیره طولی در پشت سینه است.بیولوژی این مگس مشابه مگس خانگی است ولی طول دوره لاروی و شفیرگی معمولا از مگس خانگی بیشتر است.با این حال در شرایط مناسب سیکل زندگی آنها 15الی30روزکامل میشود.لاروها هیچ شباهتی به لارو مگس خانگی ندارند و دارای بدن پهن و زواید بلند و منشعب برروی بندها هستند.مگسهای بالغ به شدت مگس خانگی به طرف غذای انسان جذب نمیشوند به همین دلیل اهمیت کمتری بعنوان ناقل بیماری به انسان پیدا میکنند.

فانیا اسکالاریس بسیار شبیه به گونه فانیا کانیکولاریس است ولی به ندرت وارد مکانهای انسانی میشود.محلهای تخم ریزی آن بیشتر مدفوع تازه انسان و دام است.لاروها دارای بدن پهن و زواید بلند و منشعب بر روی بندها هستند که نسبت به زواید لارو فانیا کانیکولاریس کمی بزرگتر و کلفت تر و با انشعابات ضخیم تر دیده میشوند.بیولوژی هر دو گونه تقریبا شبیه مگس خانگی است.

تصویر مگس توالت یا پشه توالت 

مگس توالت -پشه توالت

 

مگس های جنس موسینا(Muscina)

گونه مهم این جنس  M.stabulans است که به مگس اصطبل دروغین معروف بوده و پراکندگی جهانی دارد.مگس بالغ 8تا9 میلیمتر طوا دارد و در پشت سینه دارای 4نوار طولی سیاه رنگ است.

آریستا انشعابات دوطرفه دارد و رگبال طولی چهارم بال دارای انحنای مشخص و روبه بالا ومتمایل به رگبال سوم است.لارو این مگس مخروطی و شبیه لارو مگس خانگی است با این تفاوت که سوراخهای تنفسی عقبی D شکل نیستند و تقریبا گرد به نظر میرسند.وجود سه اسلیت هلالی،پریتریم ضخیم و پهن،عدم وجود باتون و هم اندازه بودن قلابهای دهانی از تفاوتهای دیگر لارو آن مگس با مگس خانگی است.از نظر بیولوژی محل های تخم ریزی درون مواد آلی در حال پوسیدن ،مواد غذایی و مدفوع انسان و حیوانات است.

دوره رشد لاروی و شفیرگی طولانی تر از مگس خانگی است و لاروهای سن آخر شکارچی هستند.رفتار و عادت مگس بالغ مشابه مگس خانگی است وتمایل به حضور در اماکن انسانی دارد.

 

اهمیت پزشکی مگسهای موسکا، فانیا و موسینا

مگسهای فوق و به خصوص مگس خانگی به دلیل رفتار تغذیه ای خاص همه چیزخواری،تماسها و رفت آمدهای مکرر بین محلهای آلوده،توالتها و توده های زباله از یک طرف و مواد غذایی و ظروف مورد استفاده انسان از طرف دیگر به عنوان ناقلین مکانیکی عوامل بیماریزا ی متعددی شناخته شده اند.

تاکنون بیش از 100نوع عامل بیماری زا از مگس خانگی جدا شده است.این حشرات در انتقال عوامل بیماریهایی مثل فلج اطفال ،تراخم ،کوکساکی، هپاتیتA  تبQ  و عفونتهای روده ای میکروبی مثل اسهالهای ناشی از شیگلا(chigella)،وبا ،حصبه، سالمونلا،استافیلوکوکها و بیماریهای میکروبی دیگر ازجمله ورم ملتحمه چشم،یاز(Yaws)، سل، جذام، سیاه زخم و بلاخره عفونتهای انگلی دستگاه گوارش مثل آمیبیاز ناشی از آتاموبا هیستولیتیکا، ژیاردیازیس وکرمهای انگلی مثل آسکاریس، هیمنولپیس نانا، کرمهای قلابدار (نکاتور و آنکیلوستوم)، تلازیا کالیفورنینسیس (Thelazia caliphorniensis)، کرمک(Entrobiius vermicularis) و تریکوسفال دخالت دارند.اما بدلیل مکانیکی بودن انتقال و گسترش بیماری در جامعه اثبات آن مشکل و حتی غیر ممکن است ولی این نقش در مناطق گرمسیر و در شرایط بهداشتی و به خصوص در کشورهای جهان سوم قابل توجه است.کنترل مگسها در چنین مناطقی گاهی انتقال این بیماریها را تا 90% کاهش داده است.

مگسها عوامل پاتوژن را به 4 طریق انتقال میدهند:

1-توسط خرطوم آلوده خود که در تماس مداوم با سطح آلوده ،مواد غذایی و حتی سطح بدن انسان است.

2-توسط موهای بلند ومتعدد و پاهای چسبنده.

3-در اثر مدفوع مکرر خود که اکثرا حاوی عوامل بیماریزایی است که بدون تغییر از دستگاه گوارش مگس عبورکرده،دفع میشوند وبه صورت لکه های کوچک تیره رنگ برروی سطوح باقی میمیانند.

4-در اثر استفراغ و برگرداندن بخشی از مواد خورده شده اضافی که ممکن است آلوده باشند.

 

لارو مگسهای موسکا،موسینا و فانیا گاهی باعث ایجاد میازهایی تصادفی در دستگاه تناسلی ادراری بخصوص در دختر بچه ها وندرتا در زخم چشم ،حلق و دستگاه گوارش میشوند که بدلیل مقاومت زیاد لاروها در برابر اکسیژن و ترشحات دستگاه گوارش دل درد های شدید ،استفراغ و اسهال بروز میکند.این عوارض موقتی بوده و لاروها همراه با استفراغ و یا مدفوع دفع میشوند.

 

چگونگی دفع مگس :

برای از بین بردن مگس چه باید کرد ؟ 

چگونه مگس را از بین ببریم ؟  

روشهای مبارزه با مگس های خانگی وسایر مگسهای مشابه شامل  چندسری اقدامات بدین شرح است:

1-اول اعمال روشهای فیزیکی و مکانیکی

کارت زرد چسبی (چسب مگس)

Flying traps

تله نوری (تله برقی)

Electric flies trap

در مبارزه فیزیکی عموما اقداماتی در جهت ممانعت از ورود مگسها به اماکن انسانی و جلوگیری از تماس آنها با انسان ،مواد غذایی،ظروف و وسایل فردی صورت میگیرد .مهم ترین این اقدامات عبارتند از: نصب توری برای درها وپنجره ها وهواکشها تا طبقات چهارم ساختمانها،ایجاد تهویه مناسب و برقرار کردن جریان نسبتا تند هوا توسط پنکه در بالای دربهای ورودی و یا آویزان کردن نوارها یا طناب های رنگی بهمراه مهره ها و دانه هایی شبیه تسبیح در جلوی دربهای ورودی،استفاده از حشره کشهای الکتریکی تولیدکننده نور ماورای بنفش (برای کشتن مگس)و یا دستگاههایی که ایجاد جریان های الکتریکی با ولتاژبالا وکشنده برای حشرات میکنند.البته روش های اخیر گران قیمت بوده و کاربرد محدودی دارند.

2-بهسازی محیط زیست

 بهسازی محیط عمدتا شامل اقداماتی به منظور محدودکردن و از بین بردن محلهای تخم ریزی و زاد و ولد مگسها میباشد.برای دستیابی به این هدف جمع آوری و نگهداری زباله در ظروف در بسته وکیسه های پلاستیکی ، تخلیه زباله در سطح شهر با فواصل زمانی کوتاه حداقل دوبار در هفته و دفن بهداشتی زباله از اقدامات اساسی و مهم است و همچنین دفع وجمع آوری صحیح و بهداشتی مدفوع انسان وحیوانات اهلی به خصوص در مناطق روستایی و در دامپروریها و مرغداریها و نگهداری آنها در گودالها و حوضچه های مخصوص و سر پوشیده به منظور تخمیر وپوسیدن مدفوع در کاهش جمعیت مگسها و بازیافت مدفوع به عنوان کود اقدامی بسیار مفیدمحسوب میشود.در برخی کشورها مثل هندوستان با ایجاد سیستم بیوگاز (biogas) و تخمیر مدفوع از گاز متان حاصل از تخمیر مدفوع برای سوخت استفاده میکنند.

3-سمپاشی مگس ( روش های شیمیایی  )

سم پاشی مگس ها ( مبارزه شیمیایی ) معمولا موقتی و مشکل است زیرا مگس ها سریعا نسبت به سموم شیمیایی مقاومت پیدا کرده و توسط آنزیمهای خاص خود سموم را تجزیه وخنثی میکنند.بهترین وموثر ترین روش کنترل مگس ها بهسازی و رعایت بهداشت محیط زیست است و حشره کشها را فقط به عنوان مکمل این عمل باید به کار برد نه بعنوان جانشین شونده.

مگسها نسبت به سم د.د.ت وگروه سموم کلره در تمامی جهان، نسبت به سموم فسفره در خیلی از نقاط و نسبت به کارباماتها و پیرتروئیدها(سموم آلی گیاهی) در بعضی مناطق خاص مقاومت پیدا کرده اند. سمپاشی مگس ممکن است به صورت ابقایی در سطوح محل تماس و استراحت مگس ها صورت گیرد و یا از طناب و نوارهای آغشته به سمومی چون دیازینون ،مالاتیون ،پروپوکسور و دیمتوات و آویزان کردن آنها از سقف اتاقها و سالنها استفاده شود.تهیه وکاربردطعمه های مسموم جامد یا مایع شامل سم به میزان1تا 2درصد و قند به میزان 10درصد در آب و مصرف این سموم در اطراف ساختمانها و یا مالیدن آنها به پایه ها و تیرکها و یا دیوارها نیز میتواند موثر باشد.سموم ممکن است به صورت آئروسل یا اسپری تحت فشار در اماکن سرپوسیده مصرف شوند.

همچنین میتوان با سمپاشی مگس به صورت امولسیون یا سوسپانسیون در سطح و درون توده های زباله،مدفوع دام و طیور در دامداریها ومرغداریها به صورت هفتگی اقدام به لاروکشی و مبارزه با لارو مگسها نمود.

4-روشهای بیولوژیک.

در روشهای بیولوژیک اساس کار شناسایی،پرورش و رهاسازی دشمنان طبیعی و عوامل بیماریزای مگسها در طبیعت است.عوامل بیولوژیک متعددی در طبیعت باعث کشتن مگس ها وکاهش جمعیت آنها میشوند.

یکی از مهمترین و کاربردی ترین این عوامل که در بسیاری از مناطق دنیا شناسایی و حمایت شده اند ،زنبور های پارازیتوئید شفیره مگس موسوم به Spalangia هستند که با جستجو و شناسایی و تخمگذاری درون شفیره مگس خانگی و تغذیه لارو زنبور از شفیره باعث مرگ آنها میشوند.همینطور استفاده ازسوسکهای Ateuchus و Scarabaeus از خانواده Scarabeidae که به سوسکهای تاپاله یا Dung beetles معروفند اقدامی سودمند است.رها سازی این سوسکها در استرالیا باعث کاهش محسوس جمعیت مگسها شده است.این سوسکها با قطعه قطعه کردن مدفوع تازه و غلطاندن و به زیر خاک بردن آن به منظور تخم ریزی و تغذیه نوزادان خود از مدفوع، باعث جمع آوری و خارج شدن مدفوع از دسترس مگسها و در نتیجه از بین رفتن محل تخمریزی مگس ها می شوند.به این سوسکها در آسیای دور و ژاپن سوسک های مقدس گفته میشود.انواع متعددی ازین سوسکها در ایران وجود داشته و به طور طبیعی فعال هستند.

Dung beetles

شکار مگس توسط نوعی زنبور

Hummingbird

مگسهای اصطبل (Stomoxys calcitrans)

 

حشره ایست شبیه مگس خانگی به رنگ خاکستری و به طول 5 الی 6 میلیمتر و دارای 4 نوار تیره طولی در پشت سینه که به راحتی و با کمی دقت میتوان با مشاهده یک خرطوم زننده باریک و بلند در جلوی سر آن را از مگس خانگی و سایر مگسهای مشابه شناسایی کرد. آریستا در سمت بالا دارای مو ومنشعب است و رنگبندی بال آن شبیه مگسهای موسینا میباشد.

از نظر بیولوژی هر دوجنس نر و ماده خونخوار هستند و به آسانی انسان و حیوانات را مورد گزشهای دردناک قرار میدهند.حشرات بالغ روز فعال و اگزوفیل هستند و کمتر وارد اماکن سرپوشیده میشوند.به این حشرات مگس سگ نیز گفته میشود.تخم ریزی بیشتر در توده های گیاهان و علوفه در حال تخمیر و فساد و در اطراف جویبارها و انبار های علوفه صورت میگیرد ولی این مگسها قادر به تخمریزی در مدفوع حیوانات وکاه و علوفه و مخلوط شده با ادرار و مدفوع دامها در کف دامداریها و اصطبلها نیز هستند و تخمها پس از 1 الی 4 روز تفریخ شده و لاروهای سفید و مخروطی شکل از آنها خارج میشوند.لاروها دارای سوراخهای تنفسی عقبی مشخص و با فاصله زیاد از یکدیگر هستند.این سوراخها داری سه اسلیت Sشکل ،پریتریم ضخیم و یک باتون مرکزی نامشخص هستند.

دوره لاروی در شرایط ایده آل 6 تا 8 روز و در هوای سرد 4 الی 5 هفته طول میکشد.شفیره ها شبیه شفیره مگس خانگی میباشند ولی سوراخهای تنفسی فاصله دار در آنها دیده میشوند که پس از 5 الی 26 روز حشره بالغ از آنها خارج میشود.

 

الف)اهمیت پزشکی مگس اصطبل : 

هردوجنس نر وماده با ایجاد گزش باعث درد و سوزش موضعی شدید میشوند ولی گزش آنها عوارض و عکس العمل های پوستی نسبتا کمی به همراه دارد .زمانی که تعداد آنها زیاد باشد فعالیتهای عادی انسان را مختل کرده و با ایجاد مزاحمت و ناراحتی به خصوص در صنعت گردشگری،خسارات اقتصادی بدنبال دارند.خسارات قابل توجه اقتصادی از طریق کاهش وزن دام  و تولیدات دامی میشود که برای مثال خسارت این حشرات در سال 1965 در ایالات متحده آمریکا بالغ بر 142 میلیون دلار بوده است.مگس اصطبل از لحاظ انتقال مکانیکی بیماریهایی مثل سیاه زخم و تریپانوزومیازیس ناشی از T.evanesi  و T.brucieدارای اهمیت هستند و احتمال انتقال بیماری هایی مثل فلج اطفال ،تب راجعه ،تب مالت و باد سرخ نیز توسط آنها وجود دارد ولی قابل توجه نیست.مگس اصطبل گاهی ممکن است باعث نقل وانتقال تخم مگسهای مولد میاز به نام  Dermatobiia hominis باشد.

ب)مبارزه با مگس اصطبل:

روشهای بهسازی محیط زیست از طریق جمع آوری علوفه در حال تخمیر ،نظافت محیط زیست و جمع آوری و تخلیه فضولات دامی در کف اصطبلها و دامداریها باعث کاهش جمعیت مگسها میشود.سمپاشی مواد فوق نیز در کاهش جمعیت لارو و مگس تا حدی موثر است.در محلهای آلوده میتوان سموم شیمیایی را به صورت آئروسل و میست برای کشتن مگس بالغ مصرف نمود.تا کنون مقاومت نسبت به حشره کش های شیمیایی در مگس اصطبل گزارش نشده است.

 

 

مگس های تسه تسه خانواده گلوسینیده (Glossinidae)

 مگس تسه تسه

این خانواده شامل یک جنس به نام Glossia و 30 گونه و زیرگونه است که همگی خونخوار و از جهت گزش و انتقال بیماری خواب حایز اهمیتند و به مگسهای تسه تسه (tsetse flies) معروفند.پراکندگی این مگسها محدود به مناطق گرمسیری آفریقا بین عرض شمالی 15 و عرض جنوبی 20درجه است.از نظر مرفولوژی دارای بدنی نسبتا قوی به طول 6تا 15 میلیمتر و به رنگ زرد تا قهوه ای هستند.

از نظر بیولوژی هر دوجنس خونخوار بوده و روز فعال هستند و بیشتر از طریق قدرت بینایی و رنگ و حرکات میزبان به طرف آن جلب میشوند.حشرات ماده لارو زا (Larviparous) و شفیره زا (Pupiparous) هستند.

 

اهمیت پزشکی مگسهای تسه تسه

 

این مگسها علاوه بر خونخواری و ایجاد تحریکات پوستی و مزاحمت برای انسانها و حیوانات ،ناقلین تریپانوزومهای آفریقایی شامل Trypanosoma gambience  و T.rhodesience عامل بیماری خواب (Sleeping Sickness) در انسان و بعضی حیوانات هستند.

 

مبارزه با مگسهای تسه تسه

به دلیل تنوع فعالیت مگسهای بالغ و نحوه خاص تولید مثل آنها روشهای مبارزه بسیار محدود و غالبا شامل سمپاشی مگس به صورت هوایی در مناطق آلوده توسط هواپیما یا هلی کوپتر های سمپاش به طریقهU.L.V  و با استفاده از سموم مناسب مثل پیرتروئیدها است که حداقل تاثیر را روی محیط زیست داشته باشند .همچنین به منظور کنترل یا ریشه کنی بیماری خواب در سالهای اخیر مورد توجه و موفقیت آمیز بوده است.در بعضی از مناطق ،تغییر پوشش گیاهی و از بین بردن گیاهان و محل های تخم ریزی و استراحت مگسها و همینطور از بین بردن حیوانات وحشی میزبان مگس انجام گرفته و علی رغم موفقیت نسبی در کاهش جمعیت مگسها ،به دلیل بر هم زدن اکوسیستم منسوخ شده اند.

 

بیماری میاز ومگسهای مولد میاز   Myiasis

 

تعریف و تقسیم بندی میاز

میاز بیماری ایست ناشی از حضور لارو مگسها در بافتهای زنده بدن که این وررود و حضور لارو ممکن است از طریق زخم و جراحات پوستی و یا از طریق حفرات طبیعی بدن مثل دهان،گوش،چشم و دستگاه تناسلی ادراری صورت گیرد.خانواده های متعددی از مگسها دارای انواع مولد میاز هستند.تقسیم بندی های متفاوتی برای میاز ارایه شده است. اولین تقسیم بندی انواع میاز که بیشتر در پزشکی مورد توجه است و جنبه کلینیکی و درمانی دارد بر اساس عضو یا بافت مورد تهاجم است بر این اساس میاز شامل انواع میاز های پوستی(Dermal Myiasis)،میاز چشم(Ophthalmic .M)، میاز گوش(Auricular.M)،میاز حلق يا گلو و سینوسهای بینی (Nasopharyngeal.M)،میازهای قسمتهای مختلف دستگاه گوارش مثل معده،روده و رکتوم (Gastric.intestinal or rectal ) و میاز تناسلی ادراری(Urogenital.M) خواهد بود.

تقسیم بندی دیگر میازها بر اساس عادات پارازیتیسم مگسهای مولد میاز صورت گرفته که عبارتند از:

1-میازتصادفی،اتفاقی یا دروغین(accidental or entric or pseudomyiasis): در این حالت لارو مگس به طور طبیعی تمایلی به پارازیته کردن و حضور در بدن موجودات دیگر نداشته و قادر به ادامه حیات در بدن میزبان نیست و ورود آن به بدن کاملا به شکل تصادفی صورت میگیرد .

2- میاز اختیاری یا ثانویه Facultative Myiasis :

در این حالت لارو مگس به طور طبیعی زندگی غیر انگلی داشته و بر روی لاشه و مواد گوشتی غیر زنده رشد و تغذیه می کند. در صورت وجود شرایط مناسب مثل زخمهای عفونی روباز گوش و دستگاه تناسلی ادراری عفونی و دارای ترشح ، ممکن است مگس ماده تخم یا لارو خود را روی این ضایعات قرار داده و ایجاد میاز کند.

3- میاز اجباری یا اختصاصی obligatory or specific Myiasis

در این حالت لارو مگس حتما باید درون بافت های زنده رشد و تغذیه کند و قادر به ادامه حیات در بافتهای مرده یا جسد نیست.مهترین خانواده مگسها از لحاظ ایجاد میاز اجباری درانسان خانواده Calliphoridea  و در درجه دوم خانواده Sarcophagidea هستند.

 

خانواده کالیفوریده(Calliphoridae)

به حشرات این خانواده Blow Flies یا مگس گوشت یا مگس آبی وسبز نیزگفته میشود.لارو بسیاری از گونه ها از جسد حیوانات تغذیه کرده و در انهدام لاشه حیوانات بزرگ نقش مهم و مفیدی دارند ولی تعداد کمی از گونه ها نیز ایجاد میاز های خطرناک در انسان وحیوانات میکنند .اکثر گونه های این خانواده رنگهای فلزی یا متالیک  سبز،آبی،سرمه ای و مسی هستند که تشخیص آنها را ساده میکند ولی در مناطقی از آفریقا گونه های غیر متالیک نیز دیده میشوند.

 

خانواده سارکوفاژیده(Sarcophagidea)

به حشرات این خانواده مگسهای شطرنجی یا گوشت(Flesh Fly) گفته میشود.تمامی اعضای این خانواده لاروزا هستند.بیشتر اعضای این خانواده دوره لاروی خود را درون گوشت ، مواد درحال فساد وجسد حیوانات مختلف سپری میکنند و از جهت انتقال مکانیکی عوامل بیماریزا دارای اهمیت هستند.برخی از گونه ها به عنوان پارازیتوئید و انگل حشرات دیگر و حلزونها عمل میکنند و بعنوان حشرات مفید محسوب میشوند.تعداد کمی از گونه ها متعلق به جنسهای Wohlphartia و Sarcophaga قادر به ایجاد میاز در انسان و حیوانات هستند و ایجاد خسارت قابل توجهی در دامپروری و بهداشت میکنند.

الف-مرفولوژی و بیولوژی مگس های سارکوفاگا: اکثرا مگسهای درشت به طول 11 الی17 میلی متر و به رنگ خاکستری روشن تا تیره و بدن پوشیده از مو هستند.فرم بالغ دارای سه نوار تیره طولی در پشت سینه و صفحات کوچک تیره و روشن شبیه به صفحه شطرنج در پشت شکم هستند و نام مگسهای شطرنجی نیز مربوط به این صفت آنهاست.

 

مهمترین گونه های این جنس از نظر تولید میاز S.carnaria  و S.haemorrhoidalis هستند که گونه دوم پراکندگی وسیعی در آمریکا ،اروپا ،آفریقا و آسیا دارد.بیشتر گونه های این جنس پوسیده خوار و لاشه خوار هستند ولی به زخمهای چرکی و عفونی نیز جلب شده، در این صورت اکثرا از چرک و بافتهای مرده تغذیه کرده و خسارت چندانی ایجاد نمیکنند.میاز ناشی از آنها اکثرا اختیاری یا تصادفی است ودر صورت ایجاد میاز تصادفی گوارشی عوارض قابل توجه و دل درد های شدید به وجود می آورند.

 

مگسهای مولد میاز با اهمیت پزشکی کم

(خانواده های Oestridae - Hypodermatidea - Gasterophilidea - Cuterbridae)

چندگونه از مگسهای خانواده Oestridae در بسیاری از حیوانات اهلی مثل گوسفند،بز،گاو و گاهی در انسان ایجاد میاز میکنند . به لارو این مگسها Head maggots گفته میشود.مهمترین گونه آن از نظر پزشکی که در مناطق مختلف ایران نیز شایع و باعث ایجاد میاز در گوسفند و بز و در نتیجه خسارات اقتصادی فراوان در دامپروری میشود Oestrus ovis است. به این مگس Sheep bot  یا Sheep warble ودر فارسی مگس سینوس بینی گوسفند یا مگس سسپو گفته میشود. این مگسها شبیه زنبورهای عسل هستند و بدنی ستبر و پهن به طول 12الی 14 میلیمتر دارند .رنگ بدن زرد رنگ پریده تا قهوه ای روشن با لکه های نا منظم قهوه ای تیره،مشکی و خاکستری روشن در سطح شکم است .

مگسهای ماده در اطراف گله های گوسفند پرواز کرده و در زمان مناسب تعداد زیادی لارو مجموعا تا 500لارو بر روی بینی گوسفندان رها میکنند.لاروها به درون سینوسهای بینی خزیده و مستقر میشوند.

 

روشهای پیشگیری و درمان میاز

به منظور پیشگیری از ابتلای به میاز در مناطق آلوده میبایست اقدامات زیر انجام گیرد:

1-    پوشاندن وضدعفونی کردن زخمهای سطحی به صورتی که در معرض مگسها قرار نگیرد.

2-    درمان سریع بافتها و اندامهای عفونی مثل گوش ،چشم و دستگاه ادراری در صورت داشتن ترشح چرکی.

3-    توصیه به افراد برای ایجاد پوشش مناسب در بچه ها و بخصوص دختر بچه ها برای جلوگیری از ابتلا به میاز تناسلی-ادراری و مقعد و رعایت نظافت فردی.

4-    توصیه به دامداران وچوپانها در مناطق آلوده در مورد استفاده از کلاه های محافظ سر و صورت.

5-    چرای دامها در صورت لزوم در شب.

در صورت ایجاد میاز در زخم و یا پوست اولین اقدام پوشاندن محل آلودگی با لایه ای از روغن های نفتی مثل پارافین است.این اقدام باعث مسدود کردن سوراخهای تنفسی عقبی لاروها و خارج شدن آنها از محل زخم برای دستیابی به اکسیژن است،سپس بلافاصله باید لاروها را خارج کرد.در صورت لزوم میبایست لاروها را با جراحی از پوست یا عضو مورد تهاجم به خصوص چشم یا گوش خارج کرد .در میازهای حلق و گلو خوردن روغن ولرم و کشیدن سیگار باعث تحریک لاروها و رها شدن آنها از مخاط گلو میشود.در مناطق جنوبی ایران عشایر در صورت ابتلای به میاز گلو گلوله های پارچه ای متصل به یک ریسمان تهیه و آن را چندین بار قورت داده و بیرون میکشند و تا حدودی لاروها را از مخاط جدا میکنند.

 

 برای مبارزه با مگس های مولد میاز راه های عملی بسیار محدود است.در مورد دامها مبارزه با کنه ها و اکتوپارازیت های دام،جلوگیری از زخمی شدن بدن دامها و در صورت ایجاد زخم، درمان سریع و محفوظ نگه داشتن دام تا زمان بهبودی زخم های سطحی از اقدامات پیشگیری کننده محسوب میشود.سمپاشی اطراف دامداری ها و محلهای استراحت مگسهای بالغ به شکل محدود ممکن است مفید باشد.

روش موفق مبارزه با مگس های مولد میاز به خصوص کوکلیومایا هومینی وراکس مبارزه ژنتیکی از طریق پرورش نرهای عقیم و رها سازی آنها در طبیعت بوده است که پس از چندین نوبت رهاسازی به تعداد 150میلیون نر عقیم در هفته و با توجه به اینکه نرهای عقیم در جفتگیری با مگسهای ماده در طبیعت با نرهای سالم رقابت کرده و باعث غیر بارور شدن تخمهای تولید شده میشوند ،کاهش چشم گیری در جمعیت این مگس در مناطق تحت مبارزه در جنوب آمریکا  تا مکزیک ایجاد شده و تقریبا در ایالات متحده ریشه کن گردیده است.البته از سال 1972 به دلیل آلودگی مجدد برخی مناطق پاکسازی شده وکاهش قدرت مگسهای عقیم مشکلاتی در این روش مبارزه نیز ایجاد شده است.

مگس سرکه یا مگس میوه Fruit fly

تصویر مگس سرکه

مگس سرکه به نامهای مگس میوه و با نام علمی Drosophila melanogaster  یا نام عمومی Fruit fly شناخته می شوند. این مگس ها از خانواده Drosophidea هستند. 

این حشره به میوه های در حال ترشیدن و گندیدن حمله می کند و در صورت ازدیاد به میوه های سالم نیز حمله می کند. 

مرفولوژی مگس سرکه : مگس سرکه به رنگ زرد مایل به قهوه ای هستند که رنگ چشمان مگس سرکه قرمز آجری است که 5 حلقه سیاه پشت بدن حشره دیده میشود . 

اندازه مگس سرکه حدود 2.5 میلی متر است و نر و ماده شبیه هم هستند با این اختلاف که نرها کمی کوچکتر هستند. 

هر مگس ماده حدود 800 تا 2000 عدد تخم می گذارد که از این تعداد بسته به شرایط محیطی 400 تا 500 عدد از آنها تفریخ می شوند.

دمای محیط در رشد و بلوغ و تکثیر این حشره موثر است . بهترین دما برای تکثیر این حشره 25 تا 28 درجه سانتیگراد است و در دمای زیر 16 درجه سانتیگراد و بالای 30 درجه به علت تنش دمایی مگس سرکه از بین می رود. 

مبارزه با مگس سرکه : 

مگس سرکه جذب بوی سرکه می شوند و  جذب بوی تخمیر و گندیدگی میوه ها می شود . به این ترتیب که مخمرهای عامل گندیدگی را بر روی میوه های رسیده یا گندیده حمل می کنند و بستر مناسبی برای تخمریزی خودشان فراهم می کنند. مگس سرکه بالغ و لاروهای آنها در شرایط اسیدی و تخمیری زندگی می کنند و شرایط مساعد برای رشد و تکثیر میکروارگانیسم هایی مانند قارچ ها و باکتری ها بوجود می آید . 

با توجه به اطلاعات بالا راه های مبارزه با مگس سرکه به شرح زیر می باشد :

-دور انداختن میوه های خراب و در باغات دفن این میوه ها در زیر خاک

- استفاده از تله های پروتئینی 

- استفاده از بقایای میوه مسموم به حشره کش به عنوان طعمه 

تله مگس : مثلا می توانید در یک دبه مقداری سرکه بریزید و داخل آن چند قطعه سیب بندازید و بالای این دبه را با یک توری یا قیف ببندید به شکلی که فقط سوراخ کوچکی برای ورود مگس وجود داشته باشد . مگس میوه وارد تله می شود و دیگر نمی تواند از آن خارج شود .

تله مگس سرکه

- در باغات بایستی درختان در در فصل زمستان هرس کرد تا آفتاب به خوبی بر روی آنها بتابد.

-کاهش آبیاری در فصل برداشت میوه به کاهش رطوبت محیط کمک می کند .  

 برای انتخاب بهترین شرکت سمپاشی  مطالعه نمایید .این مقاله به شما کمک می کند تا از معیارهای انتخاب شرکت سمپاشی آگاه شوید. 

 اگر بعد از مطالعه این مقاله هنوز ابهاماتی در ذهن شما هست یا به اطلاعات بیشتر نیاز دارید در بخش نظرات اعلام کنید تا کارشناسان ما در کمتر از 24 ساعت پاسخگوی شما باشند. 

 

سمپاشی مارمولک در خانه : 

برای سمپاشی مارمولک میتوان از سموم پیتروئیدی مانند سایپرمترین،دلتامترین،پرمترین،سولفاک،آیکون و ... به عنوان سم مارمولک استفاده کرد ولی با توجه به اندازه و حجم بدن این خزنده نسبت به حشرات بایستی دوز استفاده از سموم رو از حد معمول بالاتر در نظر گرفت که در این دز سم برای انسان خطرناک می باشد . بنابراین توصیه نویسنده این است که برای دفع مارمولک از خانه مقاله زیر را مطالعه نمایید تا ما بهترین روش های دفع مارمولک و فراری دادن مارمولک از خانه را به شما آموزش دهیم : 

علت مشاهده مارمولک در برخي خانه های مسکوني : اگر تعداد زيادي حشرات و جانداران ريزي که غذاي مارمولک ها محسوب مي شوند در محيط خانه پرسه بزنند احتمال وجود مارمولک ها نيز افزايش خواهد يافت.

محل زندگی مارمولک در خانه: آشپزخانه کثيف، ظرف هاي نشسته، باقي مانده هاي غذا و هر نوع آلودگي مي تواند حشرات و در نتيجه مارمولک ها را جذب کند.

مارمولک ها در جاهاي تاريک مانند پشت جارختي،قفسه،لوازم خانگي و غيره پنهان مي شوند. اگر مکان هاي تاريک را تميز نکرده و در معرض هوا قرار ندهيد، مخفيگاه مناسبي براي آنها ايجاد خواهيد کرد.

تصویر دو عدد مارمولک در طبیعت در حال رقابت

مارمولک ها از گروه سوسمارها و در راسته خزندگان طبقه بندي مي شوند. مارمولک ها در اکثر نقاط دنيا و مناطق مسکوني مشاهده مي شوند و معمولاً به رنگ خاکستري روشن ديده مي شوند. مارمولک ها از اندازه 2 سانتيمتر (گکوهاي پلنگي ) تا حدود 3.5 متر (اژدهاي کومودو) مشاهده شده اند. سوسمارها مانند ساير خزندگان موجوداتي خونسرد هستند و دماي بدن آنها تابع درجه حرارت محيط بوده و با هر تغييري در درجه حرارت محيط اطراف تغيير مي‌کند. لذا در درجه حرارت‌هاي پايين به‌ ويژه در پاييز و زمستان به خواب زمستاني و در روزهاي گرم تابستان به خواب تابستاني فرو مي‌روند. تقريبا مي‌توان گفت سوسمارها در همه جاي ايران پراکندگي دارند.

The lizard is handcrafted

انواع مارمولک خانگي
حداقل 6گونه مارمولک خانگي وجود دارد که در زير به آنها پرداخته مي‌شود
?) Cyrtopodion scabrum: اين گونه معمولي‌ترين گونه مارمولک‌هاي خانگي است و تقريبا در تمام خانه‌هاي ايران يافت مي‌شود. زاد و ولد اين‌گونه در طول سال بسيار زياد است، اما هر دفعه يک يا دو تخم مي‌گذارند. اين نوع، داراي خال‌هايي در پشت و انگشتانش ساده است.
?) Hemidactylus flaviviridis: اين‌گونه از گونه قبلي بزرگ‌تر است و در خانه‌هاي مسکوني استان‌هاي جنوبي ايران زيست مي‌کنند. انگشتان اين گونه به دو نيم تقسيم شده است. بدن اين گونه خال‌هاي منظم يا غيرمنظم دارد.
?) Hemidactylus persicus: اين گونه نيز همانند گونه قبلي در استان‌هاي جنوبي ايران پراکنده شده است. انگشتان اين گونه به دو قسمت تقسيم شده است. بدن اين گونه يکدست است و خالي روي بدنش مشاهده نمي‌شود.
?) Asaccus elisae: اين گونه با داشتن انگشتاني مثلثي شکل کاملا قابل شناسايي هستند. اندازه بدنشان کوچک است شبيه گونه اول. اين گونه خال‌هايي در پشت دارد. گونه مذکور در نقاط محدودي در زاگرس پراکنده شده است و در خانه‌هاي مسکوني سرپل ذهاب (کرمانشاه) و معمولان (لرستان) ديده شده است.
?) Asaccus kurdistanensis: اين گونه تازه کشف شده و در استان کردستان پراکنده شده است، اما مطالعات جديد نشان داده که اين گونه مارمولک در برخي روستا‌هاي استان‌ کرمانشاه از جمله روستاي پالنگان نيز پراکنده شده‌اند.
?) Asaccus griseonotus: اين گونه نيز داراي انگشتاني مثلثي شکل است. گونه مذکور در خانه‌هاي مسکوني در خرم آباد لرستان و گنجدره دلفان (لرستان) پراکنده شده است. بدنشان داراي خال‌هاي حلقوي يا عرضي به صورت منظم يا غير منظم است.
?) Cyrtopodion heterocercum: اين گونه در مناطق محدودي پراکنده شده است، اما مي‌توان تعداد فراواني از آن را در خانه‌هاي مسکوني نورآباد لرستان مشاهده کرد. اين گونه داراي خط‌هاي عرضي در پشت است. انگشتان آنها نيز ساده است

ارزش اکولوژيک مارمولک‌ها :
مارمولک چی میخوره ؟ از آنجايي که غذای مارمولک‌ها از بندپايان می باشد  و در منزل سوسک- پشه-مورچه-مگس و ..... شکار مي کند و مي خورد و بدينوسيله محيط انسان را از آفات بهداشتي پاکسازي مي کند بنابراين يکي از فاکتورهاي طبيعي کنترل کننده جمعيت بندپايان به‌حساب مي‌آيند. در نتيجه از لحاظ اکولوژيکي در هرم انرژي داراي ارزش بالايي هستند. امروزه متخصصان علوم کشاورزي و محيط زيست به اين نتيجه رسيده‌اند که ديگر از سموم آفت کش براي مبارزه با حشرات آفت استفاده نکنند زيرا سمپاشي آثار مخربي را بر محيط زيست وارد کرده و هر چند سال يک بار بايد نوع سم به کار رفته را به علت ايجاد مصونيت در آفات تعويض کرد و سم‌هاي قوي‌تري را به کار برد. اين امر خود به مراتب آثار وارد بر محيط زيست را بيشتر خواهد کرد. از اين رو بشر به فکر پرورش و استفاده از انواع مختلفي از بندپايان، مارمولک‌ها و پرندگاني مانند جغد به قصد مبارزه با آفات مزارع افتاده است. اين روش مبارزه که امروزه در بسياري از کشورها رواج پيدا کرده تحت عنوان مبارزه بيولوژيک نام گرفته است. همان طور که ذکر شد، مارمولک‌‌ها با کنترل جمعيت حشرات، بشر را در جهت برداشت محصول بيشتر و سالم‌تر از زمين ياري مي‌کنند.

بنابراین مارمولک حشره مفیدی برای انسان ها است و طبیعتا بهترین راه دفع مارمولک از بین بردن حشراتی است که غذای مارمولک را تشکیل می دهند . با سمپاشی عمومی علیه حشراتی مثل سوسک و مورچه و مگس مشاهده شده است که چند روز بعد مارمولک دیگر در محل مشاهده نمی شود. 

سم مارمولک مناسب  سموم پیتروئیدی مانند سایپرمترین،دلتامترین،پرمترین،سولفاک،آیکون و ... هستند که بر علیه عموم حشرات استفاده می شوند. 

مکانيسم که در اکثر مارمولک‌ها ديده مي‌شود قطع شدن دم به صورت ارادي است. دم برخي از مارمولک‌ها در زمان ايجاد تماس توسط دشمن به‌طور ارادي طي عمل انقباض ماهيچه‌هاي دم کنده مي‌شود. دم کنده شده به‌علت باقي ماندن خاصيت عصبي- عضلاني به‌طور موقت شروع به جنبيدن کرده و حواس جانور شکارچي را به خود جلب مي‌کند. در اين حين خود حيوان فرصت فرار مي‌يابد.

مردم بر اين عقيده‌اند که مارمولک‌ها دم خود را به اين علت جا مي‌ذارند تا موجود شکارچي آن را خورده و به واسطه وجود سم در دم مارمولک  (نظرات خرافي در مورد وجود سيانور يا ترکيباتي از آن) بميرد. گاهي شاهد درج خبرهايي هستيم که بيانگر افتادن يک مارمولک در ديگ غذا يا قوري چاي و مردن عده‌اي آدم بوده‌ايم. بر این اساس مردم سوالات متعددی در رابطه با این مسئله مطرح می کنند : 

آیا دم مارمولک سمی است ؟

دم مارمولک چی سمی دارد ؟

آیا دم مارمولک سیانور دارد ؟

بايد گفت که هيچ‌يک از اين اخبار پايه علمي ندارند.

طبق مطالعات انجام شد ه توسط محققان خزنده شناس دانشگاه برکلي کاليفرنيا، آقايان پروفسور اندرسون و پروفسور پاپنفوس، و ويژه‌نامه چاپ شده توسط مجله رپتايلز مورخ آگوست سال 2002 اين قضيه به اثبات رسيده است که هيچ مارمولکي داراي سم نيست و علت قطع شدن دم در آنها گمراه کردن جانور شکارچي است.

شايعه مذکور نه تنها در ايران بلکه در سرتاسر جهان وجود دارد (2005 De Silva ). متاسفانه سمي بودن مارمولک ها آنچنان براي مردم جوامع مختلف جا افتاده است که هرچه سعي بر رد اين موضوع از طريق افراد علمي مي‌شود متاسفانه فايده‌اي ندارد. اميد است که با خواندن اين موضوع هموطنان محترم ديد بدي را که نسبت به مارمولک‌هاي خانگي دارند از بين ببرند، از کشتن اين گونه مفيد جانوري جلوگيري کنند و سعي در حفاظت مارمولک‌هاي خانگي نمايند.

علی رغم توضیحات بالا، عده زیادی از افراد از این این حیوان می ترسند و مایل نیستند در منازل یا محل استراحت مارمولک رو مشاهده کنند بنابراین با روش هاي کنترل و راه های دفع مارمولک در خانه آشنا شوید و در صورت عدم موفقیت در از بین بردن مارمولک ها با شرکت سمپاشی ارمغان بهداشت محیط تماس بگیرید : 

بهترین راه فراری دادن مارمولک (5 روش دفع مارمولک)

1-نصب توري بر روي پنجره ها جهت جلوگيري از ورود حشرات خصوصاً پشه ها که مارمولک ها عمدتاً از آنها تغذيه مي نمايند در صورت عدم دسترسي به آنها به دليل کمبود مواد غذايي محيط را ترک خواهند کرد.
2-سمپاشي مارمولک توسط سموم حشره کش مناسب: هدف از اين سمپاشي کشتن حشرات و نابودي منابع غذايي مارمولک است . بنابراين بهتر است از سموم بسيار کم خطر براي انسان و علي الخصوص سموم پيريروئيدي استفاده کرد. چند روز پس از سمپاشي سراسري مارمولک محل را ترک مي کند.
3- استفاده از طعمه هاي حاوي حشره کشها و يک ماده پروتئين دار
4- استفاده از چسب هاي نواري
5- استفاده از چسب هايي که براي گرفتن موشها بکار مي رود.چسب مارمولک را در مسير تردد مارمولک قرار دهيد و پس از اينکه مارمولک به تله افتاد آنها را از محل خارج کنيد.

lizard trapLizard trap


براي انتخاب بهترین شرکت سمپاشي مارمولک اين مقاله را مطالعه نماييد .

ما در این مقاله راه تشخیص حشره ساس و عوارض و علایم گزش ساس و راههای مبارزه و سمپاشی ساس را آموزش میدهیم و سعی می کنیم به اکثر سوالات شما در رابطه با ریشه کنی ساس پاسخ دهیم.شرکت سمپاشی ارمغان بهداشت محیط آماده ارایه خدمات سمپاشی تضمینی ساس در منازل و کارگاههای ساختمانی و خوابگاهها با روش های مدرن می باشد. 

 

حشره ساس BUG چیست ؟

این راسته دارای خانواده ها و گونه های متعددی است.بسیاری از این حشرات که در فارسی به نام سن خوانده می شوند، آفات گیاهان زراعی و باغی بوده و گونه معروف سن گندم که از آفات مهم گندم و جو در کشور ایران است، جزء همین راسته می باشد. تعداد زیادی از این حشرات نیز شکارچی و حشره خوار هستند. دو خانواده از ساس ها دارای انواع مهم از نظر پزشکی و بهداشتی هستند که به اختصار راجع به آنها بحث می شود.

ساس های تختخواب Bed bugs  خانواده Cimicidea

دو گونه از این خانواده به نام ساس تختخواب معروف هستند. گونه اول به نام  cimex lectularius دارای پراکندگی وسیعی در مناطق معتدله و سردسیر است و گونه دوم به نام c.hemipterus  به ساس هندی یا ساس مناطق حاره معروف است.

(مختص مناطق حاره و گرمسیر مانند مناطق جنوب ایران) این دو گونه از نظر مرفولوژی و بیولوژی بسیار مشابه هستند.

الف- مرفولوژی (شکل ساس ) :

عکس ساس

عکس ساس

حشراتی هستند به رنگ نارنجی تا قهوه ای که در سطح پشتی شکم پهن بوده و پهلوهای باریکی دارند.در قسمت سر دارای یک جفت شاخک چهاربندی باریک و یک جفت چشم مرکب برجسته هستند. قطعات دهانی از تیپ زننده و شامل یک خرطوم بلند و مفصلی و حاوی چهار آرواره ی سوزنی شکل در جلوی سر بوده که تا زیر سینه امتداد پیدا می کند.بند اول سینه بخصوص در سطح پشتی رشد زیادی دارد. و تا حدی دو طرف سر را می پوشاند. بندهای دوم و سوم سینه کوچکترند.

آیا ساس بال دارد ؟ در این حشرات بال وجود ندارد و تنها دو زایده فلس مانند ظریف و غشایی  که آثار بالهای حشره است در پشت سینه وجود دارد. شکم بیضی و دارای 8 بند مشخص و ساده است که در ساس نر باریکتر و در ساس ماده پهن تر است. انتهای شکم نرها مجهز به یک عضو تناسلی خمیده penis و نسبتاً باریک است. در سطح شکم ساس ماده یک شیار کوچک و برآمده در سمت چپ بند چهارم شکم وجود دارد. که محل دریافت و نگهداری اسپرم است و اندام برلس نام دارد.

ب- بیولوژی (ویژگی ها و رفتار ساس ):

این ساس ها از نظر بیولوژی دارای دگردیسی ساده بوده و در تمام مراحل زندگی خونخوار هستند. ساس ها حشراتی شب فعال nucturnal بوده و روزها در محل هایی مثل درز وسایل چوبی ، پشت قاب عکسها ، شکاف دیوارها و کاغذ دیواری و لابه لای رختخوابها مخفی می شوند. با تاریک شدن محل از مخفیگاه خود خارج و به کمک عواملی مثل بوی میزبان و co2 ناشی از تنفس به سمت انسان جلب و در سطح بدن مستقر شده و اقدام به خونخواری می کنند. و این عوامل دلیلی بر این هستند که ساس در خانه ممکن است فقط به یک نفر حمله کند. 

ساس به ندرت روی پوست برهنه قرار گرفته و غالباً خونخواری خود را از روی لباس یا ملافه انجام می دهد.مشاهده لکه تیره مدفوع ساس روی لباس و ملافه از علایم ساس است.مدت خونخواری 10 تا 15 دقیقه بوده و معمولاً در این مدت یا ناراحتی چندانی احساس نمی شود ولی کمی پس از ترک بدن، محل گزش ملتهب و شدیداً خارش دار خواهد شد.

 عکس ساس نر و ماده و تخم ساس 

تصویعکس ساس نر و ساس ماده

تصویر تخم ساس و سمپاشی ساس

ساس ها چند برابر وزن بدن خود خون می خورند ، سپس میزبان را ترک کرده و مجدداً مخفی می شوند. نمف ساس برای هر بار پوست اندازی حداقل به یک نوبت خونخواری نیاز دارد. ساس های ماده تخمهای خود را به تعداد زیاد در محل اختفای خود قرار می دهند. تخمها در شرایط مناسب پس از یک تا دو هفته باز می شوند. دوره نمفی که شامل پنج مرحله است چند ماه طول می کشد. ساسها مقاومت زیادی به گرسنگی داشته  و بدون خونخواری ماهها زنده می مانند. در صورت عدم دسترسی به انسان، ساس از حیوانات اهلی، جوندگان و پرندگان اهلی نیز خونخواری می کنند ولی در شرایط عادی همیشه انسان را جهت خونخواری ترجیح می دهند.

عمر ساس چقدر است ؟ طول عمر ساس بین 2 تا 4 سال است.

سیکل زندگی ساس

ج - اهمیت پزشکی

تشخیص ساس :

*زخم های محل گزش پاپولهای سفتی بوده که از یکدیگر فاصله کمی داشته و دوتادوتا یا سه تا سه تا با هم ظاهر میشوند. شکل خوشه ای گزش ها در تمایز گذاشتن بین زخم ها با گزش سایر حشرات مهم است.

*دیدن ساس (مرده یا زنده) در محل خواب

* رد خون در روی ملحفه ها و مخفی گاههای ساسها

*روشن کردن ناگهانی برق در شب و مشاهده ساس ها

*جستجو در لابلای درزها و شکاف ها

*استفاده از جارو برقی میتواند مفید باشد به شرط اینکه از کیسه یکبار مصرف استفاده شود و در نهایت کیسه سوزانده یا جوشانده شود در صورتی که کیسه یکبار مصرف در دسترس نباشد. کیسه را فوراَ بعد از جاروکشی بجوشانید. 

ساس ها به طور طبیعی ناقل هیچیک از بیماریهای انسانی نیستند ولی در شرایط آزمایشگاهی قادر به حفظ بعضی از عوامل بیماریزا برای چندین روز می باشند.

گزش ساس ها به خصوص برای افراد حساس می تواند باعث ایجاد عوارض پوستی و آلرژیک قابل توجه شود.

اولین تماس با ساس ممکن است همراه با واکنشهای جزیی و یا حتی بدون واکنش پوستی باشد.

تکرار گزش و تماس های بعدی ممکن است واکنشهای تاخیری شدید و قابل توجهی را در فرد ایجاد کند ولی ادامه چنین وضعیتی باعث ایجاد مصونیت در فرد خواهد شد. تماس های طولانی و تعداد  زیاد گزش ممکن است عوارضی مانند کم خونی ، تپش قلب و حتی اختلال در دید را بوجود آورد.

مشکلات بهداشتی ساسها:

ساس تختخواب  متهم به انتقال تعداد زیادی از بیماریها شده اند ولی تاکنون موارد ذیل ثابت شده است : 

1- ایجاد کم خونی(به علت خونخواری زیاد)

2-حساسیت در افراد حساس. در بعضی افراد ممکن است تاولهای هموراژیک بزرگی به وجود آید. و در بعضی ممکن است قرمزی و ادم مشاهده شود.

3-کم خوابی یا بیخوابی

4-خارش شدید و عفونت های ثانویه

5- بوی بد مکان ساس زده

درمان گزش ساس : محل گزش به علت اینکه ملتهب و خارش دار می شود ،معمولا توسط فرد خارانده می شود و با خراشیدن پوست میکروب ها به محل پوست وارد شده و عفونت ثانویه ایجاد می کنند و محل گزش ساس چرکی می شود

برای درمان گزش ساس ، ساده ترین کار مالیدن محلول آب و نمک به محل زخم هست و باید از خاراندن محل گزش ساس خودداری کرد.در صورت عفونی شدن محل نیش ساس می توان برای درمان گزش ساس از پماد های آنتی باکتریال مثل پماد تتراسایکلین در محل گزش ساس استفاده کرد.

وجود ساس در منازل باعث ایجاد نارحتی روحی و روانی در افراد خانواده می شود و مشاهده شده تعدادی از افرادی که از شرکت ما درخواست سمپاشی ساس می کنند بسیار مضطرب و نگران هستند و گزش های متعدد ساس کیفیت زندگیشان را به شدت کاهش داده است.

همچنین مشاهده شده است در موارد کمی به علت خاراندن محل گزش ایجاد عفونتهای پوستی در محل گزش شده است.

جای نیش ساس

محل گزش ساس

محل گزش ساس

ساس از کجا میاد ؟  ساس یا موجودات دیگر از چیزی بوجود نمی آیند فقط از جایی به جای دیگر منتقل می شوند و در صورت داشتن شرایط مساعد مانند پناهگاه و غذا تکثیر می شوند. ساس ها در غالب موارد از طریق مهمانانی که خانه شان آلوده به ساس هست یا محل کار درگیر ساس بوده است از طریق لباس یا بدنشان منتقل می شوند و در موارد کمی از طریق خرید وسایل پشمی و ابری دست دوم مانند تشک و مبلمان و ... منتقل می شوند. 

چون ساس ها فاقد بال هستند و توان جابه جایی مسافت زیادی را ندارند، انتقال آنها به اماکن جدید غالباً به دست انسان و اکثراً همراه وسایل چوبی دست دوم و یا وسایل و ابزار کار افراد ناشناخته صورت می گیرد.

بازرسی و جستجوی چنین وسایلی قبل از ورود به محل جدید به منظور کشف آلودگی احتمالی به ساس بسیار مفید خواهد بود. در صورت آلوده شدن محل به ساس بایستی سمپاشی ساس صورت گیرد.

 

د- مبارزه با ساس ( دارکولای واقعی) و ریشه کنی ساس :

آیا ساس با سمپاشی از بین می رود ؟  بله ساس با سمپاشی کاملا از بین می رود و تنها راه از بین بردن ساس در ایران سمپاشی ساس است ولی این کار بایستی توسط شرکت سمپاشی ساس معتبر انجام شود .  

چطوری ساس را ریشه کن کنیم ؟

برای از بین بردن ساس باید چکار کنیم ؟ 

ساس چگونه از بین می رود ؟ روش از بین بردن ساس چیست ؟ ساس را چگونه نابود کنیم ؟  به عقیده من سمپاشی ساس تنها راه ریشه کنی ساس است . 

راه ساده برای از بین بردن ساس چیست ؟ در حال حاضر در ایران هیچ روش ساده  و بی خطر  و سم گیاهی برای از کشتن ساس وجود ندارد. 

روش و نحوه  سمپاشی ساس 

  1. سمپاشی ساس در کف اطاقها ، دیوار،کلیه درزها و شکافهای موجوددر منازل ، وسایل منازل با استفاده از سم ساس که در زیر معرفی شده اند . 
  2. سمپاشی لوازم خواب تشک ، وسایل پشمی و ابری و وسایل که انسان در آنها استراحت می کند مانند مبلمان و راحتی خصوصا" لوازم خواب بچه ها
  3. مه پاشی و ضد عفونی خوابگاهها با استفاده از سموم از بین برنده ساس 

 چه سمی برای ساس خوبه ؟ (سم ساس )

سم پاشی ساس با استفاده از سموم بادوام مثل BHC و بایگون 1% - پرمترین 0.5 % - مالاتیون 2% - دیازینون 0.5 % . دی دی وی پی 0.5 % به صورت امولسیون و پودرهای قابل تعلیق در آب در مخفیگاه های ساس استفاده نمود. لوازم خواب و ملافه های آلوده را نیز می توان با مقادیر کم حشره کش سمپاشی نمود. ( قبل از استفاده حتماً باید شسته شوند)

برای سمپاشی ساس می توان از سموم تدخینی هم استفاده کرد.

کشتن ساس با گودگرد : روش قدیمی مبارزه با ساس  استفاده از گاز گوگرد و سوزاندن گوگرد در محل سربسته و بدون تهویه بوده که حتماً باید خالی از سکنه باشد ولی چون بخار گوگرد روی سطوح باقی می ماند ( عوارض سوزاندن گوگرد ) و برای ساکنین ایجاد خطر و مسمومیت مزمن می کند و همچنین دوده بر روی وسایل باقی می ماند ،از این روش در حال حاضر استفاده نمی شود. و به جای آن از سموم گازی مثل بخار گامکسان استفاده می شود.

نحوه سوزاندن گوگرد: طریقه سوزاندن گوگرد در خانه برای از بین بردن ساس : 

ابتدا نسبت به تهیه پودر گوگرد معروف به سر گل گوگرد ازمواد شیمیایی فروش شهرتان اقدام کنید. پودر گوگرد را داخل یک ظرف فلزی مانند استامبولی بنایی بریزید. سوزاندن گوگرد نیاز به یک محرک دارد،می توانید از ژل آتش زنه استفاده کنید . اطراف و زیر ظرف فلزی را از مواد اشتعال پذیر مانند فرش و چوب و ... خالی کنید و درب و پنجره و متافذ ورود و خروج هوا را ببندید. پس از سوزاندن گوگرد محل را به سرعت ترک کنید و 24 ساعت بعد مراجعه کنید . ابتدا درب را باز کنید و پس از تهویه هوا و گذشت 15 دقیقه وارد محل شوید . 

توصیه می شود از گوگرد برای نابودی ساس استفاده نشود.

توصیه مهم این است که با توجه به اینکه در چند سال اخیر مشاهده شده ساس به اکثر سموم مقاومت پیدا کرده و روش سمپاشی آن نیز پیچیده است برای ریشه کنی ساس حتماً از         شرکت سمپاشی ساس معتبر استفاده کنید و هرگز شخصا اقدام به سمپاشی نکنید.

 اقدامات بعد از سمپاشی ساس : بعد از سمپاشی ساس و ترک محل به مدت حداقل دو روز باید ابتدا درب را باز کنید و اگر کولر دارید آن را روشن کنید و پس از 15 دقیقه وارد محل شوید تا گازهای سمی خارج شوند. سپس نسبت به جمع آوری و شتسشوی ملافه ها و تشک و بالش که مواد سمی برا روس آنها پاشیده شده اقدام کنید و اگر فرش ها هم سمپاشی شده حتماً آن را بشویید . ممکن است طی 14 روز آینده ساس در محل مشاهده شود که به علت مقاومت زیاد ساس به سم ساس و خارج شدن تعدادی از آنها از تخم هایشان است که پس از طی این مدت از بین می روند و جای نگرانی نیست . 

2- ساس های تریاتومینه Cone nose bugs  -  kissing bugs

به این ساس ها به علت داشتن سر بلند و باریک ، ساس بوسه زن یا دماغ مخروطی می گویند.

این زیر خانواده دارای چندین گونه ی خونخوار بوده که از نظر انتقال بیماری شاگاس chagas اهمیت دارند. انواع خونخوار و ناقل محدود به دنیای جدید در جنوب ایالات متحده و کشورهای آمریکای جنوبی هستند. از نظر مرفولژی ساس های درشت به طول 1 تا 4 سانتی متر و دارای بالهای رشد یافته با قدرت پرواز، سر باریک و بلند ، یک خرطوم بلند و کشیده در سطح شکمی و متصل به جلوی سر ، یک جفت چشم مرکب برجسته و یک جفت شاخک بلریک و چهار بندی در رفین سر هستند.

این ساس ها نیز همانند ساس تختخواب دگردیسی ناقص داشته ولی انتشار آنها بطور فعالانه و از طریق پرواز حشرات بالغ از محلی به محل دیگر صورت می گیرد. این ساس ها در آسیا و از جمله ایران وجود نداشته ولی انواع غیر خونخوار و شکارچی از این خانواده در مناطق مختلف دیده می شود.

از نظر پزشکی، بیشترین اهمیت این ساس ها مربوط به انتقال بیماری شاگاس به انسان است. عامل بیماری تک یاخته تاژکدار از خانواده تریپانوزومیده است که پس از ورود به بدن ساس در حین خونخواری شروع به تکثیر در معده کرده، سپس به بخش عقبی دستگاه گوارش رفته و نهایتاً توسط مدفوع ساس آلوده دفع می گردد. تماس مدفوع آلوده با محل گزش ساس یا جراحات پوستی و مخاط چشم در حین خونخواری یا کمی پس از آن باعث انتقال بیماری می گردد.

دستگاه کشتن ساس : شرکتهای وارد کننده و سازنده دستگاه های التراسونیک مدعی هستند دستگاه قادر به از بین بردن ساس می باشد . این دستگاه های التراسونیک با ایجاد امواج صوتی با فرکانس بالا کار می کنند . 

به عقیده نویسنده دستگاه فراصوت (التراسونیک) قادر به کشتن ساس نمی باشد . 

برای آگاهی بیشتر توصیه میشود مقالات زیر را مطالعه فرمایید : 

برای مشاهده مقاله نقد و بررسی دستگاه های فراصوت (التراسونیک) دورکننده حشرات این مقاله را مطالعه نمایید . 

راهنمای انتخاب بهترین شرکت سمپاشی ساس

شرکت ارمغان بهداشت محیط آماده ارایه خدمات سمپاشی ساس در تهران و کرج می باشد . 

 

نویسنده و گردآوری مطالب : مهندس وحید مرادی مهر 

شرکت ارمغان بهداشت محیط              

 

 

 

 

عنکبوتها شکار خود را که معمولا حشرات و به طور اتفاقی مهره داران کوچک هستند به وسیله گزش و وارد کردن سم از طریق کلیسر می کشند. تعداد بسیار کمی از عنکبوتها دارای سم کافی می باشند که به انسان صدمه بزنند. عنکبوتهای مودار بزرگ که به چندین خانواده و جنس تعلق دارند و عموما رتیل یا با نام علمی tarantula نامیده می شوند. هر چند که ظاهر خطرناکی دارند ولی تعداد کمی از آنها نزد انسان علائم شدید مسمومیت ایجاد می کنند. معدودی که گزش دردناک وارد می کنند معمولا فقط باعث برآمدگی و تحریک موضعی می شوند و مسمومیت عمومی.ندارند.
بیوه سیاه و بیوه قهوه ای از جنس لاکترودکتوس عنکبوتهای خیلی کوجکتر هستند ولی برای انسان خیلی خطرناک تر از عنکبوتهای بزرگ بظاهر خطرناک به نام رتیل ها هستند.
رتیل یك بند پای شكارچی است كه از حشرات و جانوران كوچك تغذیه میكند چون بیشتر حشرات شبها فعالند و بسوی نورجذب میشوند رتیل برای شكار این حشرات شبها اقدام می نماید و برای شكار آنها روی تیرهای برق و در زوایای توالت های صحرایی قرار میگیرد . رتیل ها دارای جثه بزرگ و پشمالو می باشند كه ظاهر ترسناك به آنها میدهد. فاقد غدد سمی

صفحه1 از2